KAMUOYUNDA FUHUŞ VE UYUŞTURUCU OPERASYONU OLARAK BİLİNEN SORUŞTURMA VE KOVUŞTURMALARDA ETKİN PİŞMANLIĞIN UYGULAMA ŞEKLİ |
Ceza hukukunda suç sonrası davranışların hukuki sonuç doğurması, modern ceza adalet sistemlerinde sıkça başvurulan bir yoldur. Bu kapsamda etkin pişmanlık, failin suç işledikten sonra ortaya koyduğu bazı davranışların ceza sorumluluğunu azaltması veya tamamen ortadan kaldırması sonucunu doğuran özel bir kurumdur. Türk Ceza Hukukunda, belirli suç tipleri bakımından özel olarak düzenlenmiş olup hem suçun aydınlatılmasına katkı sağlamayı hem de suçtan doğan zararların giderilmesini teşvik etmeyi amaçlamaktadır.
Ancak son yıllarda özellikle kamuoyunda tanınan kişilere yönelik yürütülen soruşturma ve kovuşturmalarda etkin pişmanlık hükümlerine dayanılarak verilen ifadelerin doğruluğu ve bu ifadelerin başkaları hakkında suç isnadı oluşturacak şekilde kullanılması önemli hukuki tartışmalara yol açmaktadır. Bu durum, bazı hallerde iftira suçunu oluşturur.
ETKİN PİŞMANLIK KAVRAMI VE AMACI
Etkin pişmanlık, suç işlendikten sonra suçu işleyen kişinin kendi iradesi ile adaletin gerçekleşmesi için elinden geleni yapması, gerektiğinde suç nedeniyle ortaya çıkan zararı gidermesi ve etkin bir şekilde pişmanlık göstermesi halinde söz konusu olan bir ceza hukuku kurumudur.
Etkin pişmanlık, klasik anlamda bir ceza sorumluluğunu kaldıran neden değildir. Daha çok, suçun işlendiğini kabul etmekle birlikte failin suç sonrası davranışları nedeniyle ceza hukuku bakımından daha hafif bir sonuçla karşılaşmasını sağlayan bir düzenlemedir.
Etkin pişmanlık, Türk Ceza Kanunu’nda genel hükümler arasında düzenlenmemiş olup, yalnızca bazı suç tipleri bakımından özel hükümlerde düzenlenmiştir. Bu nedenle her suçta uygulanma imkânı bulunmamakta; uygulanabildiği suç tiplerinde ise şartları ve sonuçları farklılık arz etmektedir.
Örneğin TCK m.168 ‘de malvarlığına karşı suçlarda zararın aynen iadesi veya tazmini ceza indirimi sebebi sayılırken, TCK m.192 ve TCK m.221 ‘ de düzenlenen uyuşturucu suçlarında ve örgütlü suçlarda faillerin bilgi vererek suçun aydınlatılmasına katkı sunmaları şart konmuştur. TCK m. 254’ te yer alan rüşvet suçunda tarafların yetkili makamlara kendiliğinden başvurması durumunda ceza verilmemesi kabul edilmiştir.
Farklı suç tipleri için farklı düzenlemelere tabi tutulan işbu ceza hukuku yolunun temel amacı, suçun ortaya çıkarılmasını kolaylaştırmak ve failin topluma yeniden kazandırılmasını teşvik etmektir.
Her suç bakımından uygulanma imkânı bulunmayan etkin pişmanlık müessesesi, yalnızca kanunda açıkça düzenlendiği suç tiplerinde hüküm ifade etmektedir. Örneğin TCK’da “Genel Ahlaka Karşı Suçlar” bölümünde düzenlenen fuhuş suçunda etkin pişmanlık hükümlerine yer verilmemiştir. Dolayısıyla bu suça ilişkin olarak alınan ifadelerde, soruşturmaya katkı sağlayan veya açıklayıcı nitelikte beyanlarda bulunulmuş olsa dahi, şüpheli hakkında etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması mümkün değildir. Bu durum, özellikle verilen beyanların fail bakımından suçun ikrarı sonucunu doğurabilmesi nedeniyle, ayrıca dikkatle değerlendirilmesi gereken bir husus olarak ortaya çıkmaktadır.
ETKİN PİŞMANLIK VE DELİL NİTELİĞİ TARTIŞMALARI
Bazı suç tiplerinde şüpheli veya sanık tarafından verilen beyanlar ile, bazı suçlarda ise mağdurun uğradığı zararın aynen iade veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi şeklinde tezahür eden etkin pişmanlık müessesesi kapsamında; şüpheli tarafından verilen bu beyanların tek başına mahkûmiyete esas alınıp........