MİRAS YOLUYLA İNTİKAL SÜRECİ: HUKUKİ ADIMLAR, VERGİSEL YÜKÜMLÜLÜKLER VE GÜNCEL YARGI KARARLARI |
GİRİŞ
Miras hukuku, bir kişinin ölümüyle birlikte geride bıraktığı malvarlığının kimlere, hangi oranlarda ve hangi usullerle geçeceğini düzenleyen, Medeni Hukukun temel dallarından biridir. Ancak uygulamada mirasçılık sıfatının kanunen kazanılması ile miras konusu malvarlığı unsurları üzerinde fiilen tasarruf edilebilmesi aynı anda ve kendiliğinden gerçekleşmemektedir. Mirasın açılmasıyla mirasçılar, külli halefiyet ilkesi gereği tereke üzerinde hak sahibi olmakla birlikte; bu hakların hukuki ve fiili sonuç doğurabilmesi için bir dizi idari ve mali prosedürün eksiksiz şekilde tamamlanması zorunludur.
Bu süreç, öncelikle murisin ölümüyle birlikte mirasın açılması ve mirasçıların belirlenmesiyle başlamakta; devamında veraset ilamının (mirasçılık belgesinin) alınması, veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verilmesi, gerekli vergi tahakkuk ve ödemelerinin yapılması, taşınmazlar yönünden belediyelerden rayiç bedel ve borcu yoktur yazılarının temini, nihayetinde ise tapu sicilinde miras intikali işlemlerinin gerçekleştirilmesi aşamalarını içermektedir. Bu aşamalardan herhangi birinin eksik veya hatalı yürütülmesi, tapu devrinin yapılamamasına, idari para cezalarına ya da ileride doğabilecek hukuki ihtilaflara sebebiyet verebilmektedir.
Öte yandan mirasçılar açısından her zaman mirası kabul zorunluluğu bulunmamaktadır. Murisin borca batık olması veya terekenin mirasçı aleyhine sonuçlar doğurması hâlinde, mirasın reddi kurumu büyük önem taşımaktadır. Reddi mirasın süresi, usulü ve sonuçları hem maddi hukuk hem de usul hukuku bakımından dikkatle değerlendirilmelidir. Özellikle hükmen ret ile gerçek ret ayrımı, uygulamada sıklıkla hataya düşülen alanlardan biridir ve Yargıtay içtihatları bu konuda yol gösterici niteliktedir.
Ayrıca mirasın intikali sürecinde vergisel yükümlülükler de önemli bir yer tutmaktadır. Veraset ve İntikal Vergisi, miras yoluyla veya ivazsız intikallerde doğmakta olup, her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenen istisna ve muafiyet tutarları mirasçıların vergi yükünü doğrudan etkilemektedir. Bu bağlamda, eş ve altsoy lehine tanınan istisnalar, ivazsız intikallerde uygulanan muafiyetler ve beyanname verme zorunluluğunun sınırları, güncel mevzuat ve idari uygulamalar çerçevesinde ele alınmalıdır.
Bu makalede; mirasın açılmasından başlayarak tapu devrinin tamamlanmasına kadar geçen tüm hukuki ve idari süreçler, vergi dairesi ve belediye aşamaları, mirasın reddi hâli ile veraset ve intikal vergisine ilişkin güncel istisna ve muafiyetler, Yargıtay ve Danıştay kararları ışığında, uygulamaya dönük bir perspektifle incelenmektedir. Amaç, teorik bilgi ile uygulamadaki bürokratik gerçeklik arasındaki boşluğu doldurarak, mirasçılar ve uygulayıcılar açısından sürecin daha öngörülebilir ve sağlıklı yürütülmesine katkı sağlamaktır.
1. MİRASÇILIK BELGESİNİN ALINMASI VE HUKUKİ NİTELİĞİ
Sürecin ilk adımı, kimlerin mirasçı olduğunu ve miras paylarını gösteren "Mirasçılık Belgesi"nin (Veraset İlamı) alınmasıdır. TMK m. 598 uyarınca bu belge, Sulh Hukuk Mahkemeleri'nden veya noterlerden temin edilebilir.
1.1. Yabancılık Unsuru ve Nüfus Kayıtlarındaki Eksiklikler
Noterlerin mirasçılık belgesi verme yetkisi sınırsız değildir. Yabancılık unsuru taşıyan veya nüfus kayıtlarında kapalılık bulunan durumlarda yargı yoluna başvurulması zorunludur.
Güncel Yargı Yaklaşımı:
Yargıtay, mirasçılık belgesi verilmesi davalarında hakimin re'sen araştırma ilkesini gözetmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Miras bırakanın gerçekte yaşadığının ancak nüfusta kayıtlı olmadığının belirlenmesi halinde mahkemece mirasçılarının araştırılması... mirasçılık belgesinin verilmesi gerekir. Nüfusta kayıtlı olmayan miras bırakanın ölümü ve ölüm tarihi ile geriye mirasçı olarak kimleri bıraktığı olgularının... her türlü delille kanıtlanabileceği de kuşkusuzdur.
• 7. Hukuk Dairesi 2012/6186 E. , 2012/8888 K.
2. MİRASIN REDDİ VE BORCA BATIK TEREKE SORUNU
Mirasbırakanın borçlarının malvarlığından fazla olması durumunda mirasçılar, şahsi malvarlıklarıyla sorumlu olmamak için iki........