CEZA İNFAZ KURUMU PERSONELİNE YÖNELİK SAKAL VE BIYIK YASAĞININ YARGISAL DENETİMİ VE DANIŞTAY 12. DAİRESİ KARARI |
Ceza infaz kurumlarında görev yapan infaz ve koruma personelinin kılık ve kıyafetine ilişkin düzenlemeler, idarenin kamu hizmetini yürütme yetkisi kapsamında uzun yıllardır ayrıntılı şekilde düzenlenmektedir. Bu düzenlemeler, özellikle güvenlik hizmetlerinin niteliği ve disiplinin sağlanması gerekçeleriyle daha sıkı kurallar içerebilmekte; buna karşılık kamu görevlilerinin temel hak ve özgürlükleri ile idarenin düzenleme yetkisi arasındaki denge, yargısal denetimin yoğunlaştığı alanlardan biri olarak öne çıkmaktadır.
Bu bağlamda Danıştay Onikinci Dairesi’nin (Esas No: 2022/4589 Karar No: 2025/4695) 23.10.2025 tarihli kararında, 29.12.2005 tarihli Ceza İnfaz Kurumları Personeli ile Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri Personeli Eğitim Merkezi Öğrencilerinin Kıyafet Yönetmeliği’nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde yer alan sakal ve bıyık yasağı ile günlük tıraş zorunluluğunu öngören düzenleme hukuka aykırı bulunarak iptaline karar verilmiştir. (Bkz. “Madde 5- (g) İnfaz ve koruma başmemurları ve memurları ile infaz ve koruma memurluğu öğrencilerinin sakal ve bıyık bırakması yasaktır. Her gün sakal ve bıyık tıraşı olunması zorunlu olup, saçlar kep giyildiğinde dışarı taşmayacak uzunlukta kesilir. Favoriler kulak deliği hizasını geçemez. Ceza infaz kurumu niteliğinden çıkarılarak tarihî ve turistik amaçlar için tahsis edilen bina ve eklentilerinde görevli olanlar için bu hüküm, Genel Müdürlüğün izni ile uygulanmayabilir. Beden temizliğine her bakımdan özen gösterilir.”)
I. Dava Konusu Düzenlemenin İçeriği ve Hukuki Çerçeve
Dava konusu düzenleme ile infaz ve koruma başmemurları ve memurları ile infaz ve koruma memurluğu öğrencilerine yönelik olarak:
- Sakal ve bıyık bırakma yasağı,
- Her gün sakal ve bıyık tıraşı olma zorunluluğu,
- Favori uzunluğuna ilişkin sınırlamalar,
- Saç uzunluğu ve dış görünüşe ilişkin detaylı kurallar, öngörülmüştür.
İdare bu düzenlemeyi, ceza infaz kurumlarının güvenlik niteliği, disiplinin sağlanması, kurum içi düzenin korunması ve üniforma bütünlüğü gerekçelerine dayandırmıştır. Ayrıca ceza infaz kurumlarının, yüksek güvenlik gerektiren kapalı kurumlar olduğu, personelin görünüşünün hükümlü ve tutuklular üzerinde etkili olabileceği ve güvenlik zafiyeti doğurabilecek unsurların önlenmesi gerektiği savunulmuştur.
II. Normlar Hiyerarşisi ve Üst Hukuk Normuna Uygunluk Sorunu
Danıştay, öncelikle düzenleyici işlemlerin hukuki geçerliliği bakımından normlar hiyerarşisi ilkesine vurgu yapmıştır. Buna göre idarenin düzenleyici işlem tesis etme yetkisi, ancak kanun ve üst normlarla çizilen çerçeve içinde kullanılabilir.
Mahkeme, Ceza İnfaz Kurumları Kıyafet Yönetmeliği’nin dayanağını oluşturan üst düzenlemelerde, sakal ve bıyık yasağına ilişkin açık, belirli ve zorunlu bir düzenleme bulunmadığını değerlendirmiştir. Bu nedenle yönetmelik hükmünün, üst normların sınırlarını genişlettiği ve kanuni çerçevenin ötesine geçtiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu yönüyle karar,........