“Dünyada ve Türkiye’de birçok iktidar güç kazandıkça otoriterleşmiştir; bugün bunun benzeri bir süreci yaşıyoruz. İktidarları var eden kelimeler, zaman içinde onları zorlayan, hatta onları iktidardan uzaklaştıran kelimelere dönüşebiliyor. Yıllarca mağduriyet devşirilen bir kavramla aynı cümlenin içinde anılmak, bugün yaşanan siyasal dönüşümün en çarpıcı örneklerinden biridir.”

Eğitimci yazar Sercan Çelik ile “cunta” kelimesi üzerine konuştuk.

CUNTA NEDİR?

“Cunta”, kökeni itibarıyla İspanyolca junta sözcüğünden gelir ve başlangıçta kurul, heyet, komite, birlik, toplantı gibi sivil anlamlarda kullanılırdı. Ancak 1808-1814 İspanya Bağımsızlık Savaşı sırasında ortaya çıkan juntas revolucionarias yani devrimci komiteler, kelimeye güçlü bir siyasal ton kazandırdı. 20. yüzyıla gelindiğinde Latin Amerika’daki askeri darbelerle birlikte kelime, küresel literatürde otoriter askeri yönetimlerin adı haline geldi. Artık “cunta” denildiğinde, demokratik süreçleri askıya alarak yönetimi gasp eden kapalı bir karar mekanizması anlaşılıyor. Bugün kelime, elindeki gücü kullanarak demokratik yollarla gelmiş meşru iktidarı devirip yönetime el koyan komiteyi tanımlamak için kullanılıyor.

Türkiye’de 1960-61 Milli Birlik Komitesi ve 1980 sonrası Milli Güvenlik Konseyi bu tanımın yerel karşılıklarıdır. Her iki dönemde de halkın seçtiği siyasi otorite askeri bir komite tarafından devre dışı bırakılmış, anayasal düzen askıya alınmıştır.

CUNTA KELİMESİNİN ÜLKEMİZDEKİ ÇAĞRIŞIMI NASIL BİR SÜREÇ İZLEDİ?

Bu topraklarda ordunun siyaset üzerindeki etkisi Osmanlı’dan beri tartışma konusudur. Yeniçeri Ocağı’nın padişahları devirebilmesi, Genç Osman’ın katli, II. Mahmud’un yeniçeri ocağını kaldırmak için giriştiği Vaka-i Hayriye, ordunun siyasal alanı belirleyen bir güç olduğunun tarihsel örnekleridir. Modern ordu döneminde de durum değişmedi; II. Abdülhamid’in tahttan indirilmesi bunun göstergesidir. Dünyada da tablo benzerdir: Güvenlik aygıtları çoğu zaman siyasete yön veren bir baskı unsuruna dönüşmüştür. Bunun için askeri darbe yaşamamış ülke sayısı azdır.

Türkiye’de kelimenin anlamının ve tarafının kayması çok partili hayata geçişle........

© HalkTV