“Okullarda güvenli ve barışçıl bir okul ikliminin oluşturulması büyük önem taşımaktadır. Öğrencilerin sosyal, sportif ve kültürel etkinliklere yönlendirilmesi, olumlu rol modellerin desteklenmesi ve okul içindeki tüm bireylerin eşit değerde görülmesi şiddetin azaltılmasına katkı sağlayabilmektedir.”

Necmettin Erbakan Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık ABD Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nurten SARGIN ile okullardaki şiddeti ve zorbalığı konuştuk.

Şiddet ve zorbalığın tanımı nedir, Örneklerle açıklayabilir misiniz?

Habil ile Kabil’den günümüze kadar geçen süreç incelendiğinde, insanlık tarihinde şiddet davranışlarının tamamen ortadan kalkmadığı, aksine toplumsal yaşamın karmaşıklaşmasıyla birlikte farklı biçimlerde varlığını sürdürdüğü görülmektedir. Günümüzde şiddet, yalnızca bireyler arası ilişkilerde değil, toplumsal yaşamın hemen her alanında ve farklı kurumlarda kendini göstermektedir. Bu durum, şiddetin zaman zaman sıradanlaştırılmasına ve toplumsal yaşamın bir parçası olarak algılanmasına neden olabilmektedir.

Şiddetin görüldüğü kurumlardan biri de eğitim kurumlarıdır. Dünya genelinde yaşanan olaylar incelendiğinde okul ortamlarında meydana gelen şiddet olaylarının ciddi boyutlara ulaştığı görülmektedir. Örneğin, 14 Aralık 2012 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri’nin Connecticut eyaletinde bulunan bir ilkokulda gerçekleştirilen silahlı saldırıda en az 27 kişi yaşamını yitirmiştir. Benzer şekilde, 11 Şubat 2026 tarihinde Kanada’nın British Columbia eyaletinde bir okul ve bir evde düzenlenen silahlı saldırı sonucunda 10 kişi hayatını kaybetmiş, 27 kişi yaralanmıştır. Yine 19 Nisan 2026 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunan Iowa Üniversitesi’nde meydana gelen silahlı saldırı olayı kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştır. 2025 yılının Şubat ayında İsveç’in Örebro kentindeki Campus Risbergska eğitim kurumunda gerçekleşen saldırıda 10 kişi yaşamını yitirirken 6 kişi yaralanmıştır. Aynı yılın Haziran ayında Avusturya’nın Graz kentinde bulunan bir lisede meydana gelen silahlı saldırıda ise 10 kişi hayatını kaybetmiş ve çok sayıda kişi yaralanmıştır. Ayrıca 6 Şubat 2026 tarihinde Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de bulunan İdrak Lisesi’nde yaşanan silahlı olay da eğitim kurumlarında güvenlik konusunun önemini bir kez daha gündeme getirmiştir.Türkiye’de de benzer şekilde okullardan gelen haberler incelendiğinde başarı hikâyelerinden çok şiddet ve zorbalık olaylarının gündeme geldiği görülmektedir. Son yıllarda farklı illerde okul çağındaki çocukların şiddet davranışlarına yöneldiği ve çeşitli zorbalık davranışları sergilediği dikkat çekmektedir. Özellikle Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta yaşanan son olaylar, okul ortamlarında ortaya çıkan şiddet ve zorbalık davranışlarının ulaştığı boyutu gözler önüne sermektedir.

Kavramsal açıdan değerlendirildiğinde şiddet; fiziksel güç ya da otoritenin bir bireye veya gruba karşı kasıtlı olarak kullanılması ya da kullanılma tehdidinde bulunulması sonucunda yaralanma, ölüm, psikolojik zarar veya gelişimsel olumsuzlukların ortaya çıkmasına neden olan ya da neden olma ihtimali bulunan davranışlar bütünü olarak tanımlanmaktadır. Literatürde şiddet; fiziksel, sözel, duygusal-psikolojik, ekonomik, cinsel ve siber şiddet olmak üzere farklı türlerde ele alınmaktadır. Zorbalık ise saldırgan davranışların özel bir biçimi olarak değerlendirilmekte ve bir bireyin başka bir bireye bilinçli ve kasıtlı şekilde zarar vermeyi amaçlayan davranışları olarak tanımlanmaktadır. Bu davranışlar fiziksel saldırı, sözel taciz, dışlama, manipülasyon veya baskı kurma şeklinde ortaya çıkabilmektedir. Şiddet ve zorbalık benzer özellikler taşısa da iki kavram arasında önemli bir fark bulunmaktadır. Zorbalık davranışlarında taraflar arasında belirgin bir güç dengesizliği söz konusudur ve güçlü olan tarafın güçsüz olan bireye yönelik sistematik, tekrarlayıcı ve kasıtlı davranışları ön plana çıkmaktadır. Bu yönüyle zorbalık, sıradan çatışma ve saldırgan davranışlardan ayrılmaktadır. Zorbalık davranışları da fiziksel, sözel, duygusal-psikolojik, sosyal, cinsel ve siber zorbalık olmak üzere farklı biçimlerde ortaya çıkabilmektedir.

Okullarda şiddet ve zorbalık kimler arasında olmaktadır ve nedenleri nelerdir?

Okullarda şiddet ve zorbalık sık sık öğrencilerde akranlar arasında dile gelse de öğretmen- öğrenci, öğretmen- öğretmen, idareci- öğrenci, idareci- öğretmen, veli- idareci, veli- öğretmen, veli- veli ve veli- öğrenci arasında görülebilmektedir.Literatürde okul şiddetinin nedenleri olarak bireysel faktörler, aileye ilişkin faktörler ve toplumsal faktörler olarak ele alındığı görülmektedir. Bireysel faktörler olarak öfke kontrolünde yaşanan sorunlar, iletişim eksikliği, empati kuramama ve saldırgan davranış eğilimleri, psikolojik problemler, özgüven eksikliği ve olumsuz arkadaş çevresi, Hiperaktivite, öğrenme güçlüğü, psiko-motor becerilerde yetersizlikler gösterilebilir. Aileye ilişkin faktörlerde okullarda görülen şiddet ve zorbalık davranışlarının ortaya çıkmasında aile yapısı önemli bir etken olarak ortaya çıkmaktadır. Aile içinde iletişim eksikliği, baskıcı tutumlar, ilgisizlik ve sürekli yaşanan çatışmalar, çocukların şiddete tanık olduğu bir aile ortamında........

© HalkTV