Çocuklar için popüler bilim yayıncılığı neden hayati önemdedir? 26 Mayıs 2026 |
“Çocuklar popüler bilim kitaplarıyla içinde yaşadıkları evreni anlamlandırabilir.”
TÜBİTAK MERAKLI MİNİK DERGİSİ eski yayın yönetmeni/bilim iletişimcisi Bilge Nur Pembegül ile popüler bilimin hayati önemini konuştuk.
“Popüler bilim” kavramını biraz açar mısınız? Popüler bilim denince ne anlamalıyız? Sizin popüler bilim yazarlığı yolculuğunuz nasıl başladı?
“Popüler” sözcüğü herkesçe tanınan, bilinen anlamına geliyor. Ancak bilimle yan yana geldiğinde bambaşka bir anlam kazanıyor. Popüler, Latince “halk, toplum” anlamına gelen “populus” sözcüğünden türemiş. Popüler bilim de bilimsel konuların halk tarafından anlaşılır bir biçimde açıklanması, anlatılması anlamına geliyor.
Bildiğiniz üzere, bilim insanları araştırmaları sonucunda elde ettikleri bilimsel bilgileri makalelerle kayıt altına alırlar. Ancak bunlar, çok sayıda bilimsel terim içeren akademik bir dille yazılır çoğunlukla. Bu nedenle de bilimsel konular halk için anlaşılması güç hatta göz korkutucu olabilir. Bilim insanları ve halk arasında bir köprüye ihtiyaç vardır. Bu köprüyü bilim iletişimcileri kurar. Onlar, karmaşık bilimsel verileri sadeleştirir, anlamı koruyarak herkesin ilgisini çekecek bir dile dönüştürür. Bu çabanın altında yatan düşünce şudur: Bilim herkes içindir.
Ben uzun yıllar TÜBİTAK Bilim Çocuk ve Meraklı Minik dergilerinde bilim iletişimcisi yani popüler bilim yazarı olarak çalıştım, ardından Meraklı Minik dergisinin yayın yönetmenliği görevini üstlendim. Bilimi çocuklara anlatmayı, o zamanlar TÜBİTAK’ta çalışan, bu dergilerin kurucuları olan çok değerli insanlardan öğrendim.
Neden popüler bilim kitapları yayımlıyoruz? Bilimsel bilgiyi herkese ulaştırmak neden önemli?
Günlük yaşamımızda farkında olarak ya da olmadan pek çok kararı bilimsel bilgiye dayanarak alıyoruz aslında. Sabah evden çıkmadan mont mu yoksa şort mu giyeceğimize bile meteoroloji biliminden yararlanarak yani hava durumu tahminlerine bakarak karar veriyoruz. Bilim, hepimizin yaşamını şekillendiriyor.
Bir arama motoruna İngilizce ya da Türkçe olarak “bilim” sözcüğünü yazıp arattığımızda ve ilgili görsellere göz attığımızda karşımıza hep aynı tablo çıkar: Deney tüpleri, beherler, petri kapları, DNA sarmalları… Halbuki bilim, yaygın olarak zannedildiği ve yerleştiği gibi salt bunlardan oluşmaz. Bilim, yalnızca laboratuvarlarda, mikroskoplarla ya da teleskoplarla yapılan bir uğraş değildir. Günlük yaşamımızda biz aslında her an bilimle iç içeyiz. İşte popüler bilim yayıncılarının en önemli amaçlarından biri de okurlara, bilimin günlük yaşamın bir parçası olduğunu hissettirmektir.
Bu yayınların diğer amacıysa toplumdaki bilim okuryazarı sayısını artırmak. Bilim okuryazarı olmak, toplum olarak önemli konularda uygun kararlar alabilmeyi sağlar. Örneğin iklim değişikliği konusunda bilimsel bilgilere sahip olunduğunda ulusal ya da uluslararası platformlarda bu konuda doğru kararlar alınması mümkün olabilir.
Daha da önemlisi bilim okuryazarı olduğumuzda yani temel bilimsel bilgileri anlayabildiğimizde yanlış bilginin çoğalmasının önüne geçebiliriz. Geçtiğimiz yıllarda........