"Hepimizin bildiği gibi, bazen bir hikâyeyi değiştirmek, onu birlikte konuşmaya, tartışmaya ve adım atmaya başlamakla mümkün. Tabii Sonra’ya bırakmadan, Şimdi harekete geçerek."

Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Gökhan Karaosmanoğlu ile Tuzluçayır’da kadınların kendi yaşam deneyimlerinden yola çıkarak sahneye taşıdığı “Sonra” adlı forum tiyatro oyunu üzerine konuştuk.

Tuzluçayır’da kadınların kendi yaşam deneyimlerinden yola çıkarak sahneye taşıdığı “Sonra” adlı forum tiyatro oyunu, seyirciyi pasif bir izleyici olmaktan çıkarıp oyuna aktif katılım göstermeye davet ediyor. Brezilyalı tiyatrocu Augusto Boal’ın geliştirdiği Ezilenlerin Tiyatrosu yaklaşımını temel alan oyun, kadınların gündelik yaşamda karşılaştıkları baskı biçimlerini görünür kılıyor.

Tuzluçayır Kadınları Dayanışma Derneği üyeleriyle kolektif olarak hazırlanan oyun, Ankara Kültür ve Sanat Platformu iş birliğiyle hayata geçirildi. “Sonra”, dört ay süren atölye çalışmalarının ardından Mamak Belediyesi’nin katkılarıyla 14 Şubat 2026 Cumartesi günü Mamak Musiki Muallim Mektebi Muhsin Ertuğrul Sahnesi’nde seyirciyle buluştu.

Oyunun yönetmenliğini Ankara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi öğretim üyesi Gökhan Karaosmanoğlu üstleniyor. Aşağıdaki söyleşide Karaosmanoğlu, oyunun ortaya çıkış sürecini, kadınların prova ve sahne deneyimlerini ve forum tiyatronun nasıl bir toplumsal tartışma zemini yarattığını anlatıyor.

FORUM TİYATRO NEDİR? “SONRA” OYUNU NASIL BİR ÇALIŞMANIN ÜRÜNÜ?

Forum tiyatro, Brezilyalı tiyatro insanı Augusto Boal tarafından geliştirilen ve Ezilenlerin Tiyatrosu yaklaşımının en bilinen yöntemlerinden biridir. Bu tiyatro anlayışı, sahneyi yalnızca bir temsil alanı olarak değil, aynı zamanda toplumsal ilişkileri tartışma ve dönüştürme alanı olarak görür. Forum tiyatro, bir topluluğun yerel sorunlarından yola çıkarak, o topluluğun tüm üyelerinin kendinden bir şey bulabileceği evrensel bir hikâye yaratır.

Forum tiyatroda bir hikâye sahnelenir. Bu hikâyede genellikle bir karakterin karşılaştığı bir baskı ya da adaletsizlik vardır. Oyun ilk oynandığında hikâye çoğu zaman karakterin bu baskıyı aşamamasıyla sonuçlanır. Boal bu oyuna “antimodel” der. Amaç, karakterin içinden çıkamadığı, çözemediği ya da üstesinden gelemediği toplumsal sorunu seyircilere göstermek ve onları aksiyon alma ve seyirci-oyuncu olma konusunda sahneye davet etmektir. Ancak oyun burada bitmez; tam bu noktada seyirci devreye girer.

Oyun yeniden oynanmaya başladığında, seyirciler sahneye çıkarak sahnedeki karakterlerin yerine geçer ve doğaçlama yoluyla hikâyeyi farklı şekillerde değiştirmeye başlar. Böylece seyirci yalnızca izleyen değil, müdahale eden bir özne hâline gelir. Sahneye çıkan, müdahale eden seyirci artık doğaçlama yapan, sahnede kendini ifade eden ve yaşadığı soruna yönelik çözüm önerileri geliştirmeye çalışan bir seyirci-oyuncudur. Bu haliyle forum tiyatro, uygulandığı anda seyircileri sahnedeki soruna yönelik düşünmeye, tartışmaya ve müdahale etmeye davet eden en etkili tiyatro formlarından biridir.

Bu süreç aynı zamanda kolektif bir öğrenme biçimidir. Sorunu yaşayanlar, o sorunun “uzmanı” olarak sahneye çıkar ve kendi gerçekliklerinden beslenen çözümler üretir. Müdahaleler, geleneksel tiyatronun elit yapısını ortadan kaldırır ve gücü yeniden topluluğa verir.

“Sonra” oyunu da bu yöntemle........

© HalkTV