Futbolun gölgesinde ideoloji, kimlik ve siyaset |
İngiliz gazeteci ve yazar Simon Kuper, 1990'ların başında 22 farklı ülkeyi gezerek futbol üzerine yaptığı araştırmayı Futbol asla sadece futbol değildir isimli kitapta yayımladı.
Kitabın isminden de anlaşılacağı üzere futbolun bir sportif müsabaka olmasının ötesinde; siyaset, milliyetçilik, ekonomi gibi olgularla nasıl iç içe geçtiği anlatılmaktadır.
Futbol müsabakalarının futbolu aşan bu “fazlalık” boyutuna yönelik saptamalar yeni değildir.
Diktatör Franko’ya atfedilen “Stadyum büyük bir beşiktir; kitleleri orada uyuturum.” Sözü meşhurdur. Gerçekten de Franko dönemi İspanya’sında futbol, kitleleri depolitize eden önemli bir araç olarak işlev gördü.
Aynı şekilde Portekiz’i 1932-1968 yılları arasında yöneten diktatör Salazar ile özdeşleşen 3F (Futebol / Fado / Fatima) formülü; otoriter bir rejimin toplumu kontrol altında tutmak için kitle kültürünü nasıl kullandığının en çarpıcı örneklerinden biridir.
Sol ideolojilerde futbol; Marx’ın “afyon” metaforu çerçevesinde, Gramsci ve Althuser gibi Marksist hegemonya teorisyenlerinden mülhem bir anlayışla; modern iktidarların kültür, eğitim, spor, medya gibi kurumları toplumsal rıza üretmek amacıyla kullandıkları bir hegemonya aracı ve ideolojik aygıt olarak değerlendirilmiştir.
İslam anlayışında ise bir spor olarak futbolun kendisi (bizatihi) haram ya da sakıncalı görülmez. Spor; bedeni güçlendirmesi, disiplin kazandırması ve sosyalleşmeye katkı sunması bakımından teşvik edilir. Ancak bahis, kumar, şike, haksız kazanç, fanatizm, asabiyet, küfür, şiddet ve taşkınlık gibi dolaylı (ligayrihi) sebeplerle meşruiyetine halel gelmektedir.
Futbol, kimlik ve kültür
Siyasi boyutuna ilave olarak futbolun kültür ve kimlik üzerindeki etkisi yadsınamaz. Modern dünyada ideolojilerin etkisinin azalması ve ulus, cemaat, akrabalık hatta aile gibi bağların zayıflamasına mukabil futbol, hala bir kolektif kimlik üretim alanı olma vasfını korumaya devam etmektedir. Dolayısıyla bu anlamda futbol kulüpleri insanın aidiyet ihtiyacını karşılayan modern birer cemaat işlevi görmektedir.
Futbolun aynı zamanda etnik, dini, mezhepsel veya........