Çarıklılar Ankara’ya, Haseke’nin oğlu Şam’a |
Grup Yürüyüş solisti Mehmet Ali Aslan’ın Suriye ziyaretinde tanık olduğu Vesim el-Hammam hadisesi, Esed/Baas rejiminin toplumda ürettiği çağdaşlık anlayışı üzerinden kurulan hiyerarşiyi göstermesi bakımından oldukça çarpıcı bir örnektir.
Hikâye şu şekilde başlıyor:
Haseke’den Şam’a tedavi amacıyla gelen Vesim el-Hammam isimli genç, Emevi Meydanı’nda yöresel kıyafetleriyle bir hatıra fotoğrafı çektiriyor. Fotoğrafın sosyal medyada yayılmasının ardından Vesim, görünüşü ve kıyafetleri üzerinden alay konusu oluyor.
Fakat hikâye burada bitmiyor.
Tam tersine, alay etmek amacıyla kullanılan “Haseke’nin oğlu” ifadesi kısa süre içerisinde bambaşka bir anlam kazanıyor. Aktivistler, gazeteciler ve toplumun farklı kesimlerinden insanlar Vesim’e sahip çıkıyor. Sosyal medyada başlayan dayanışma kısa sürede sokağa taşıyor; Vesim bir törenle onurlandırılıyor.
Bu hikâyenin bizdeki tek parti dönemi uygulamalarıyla taşıdığı benzerlik oldukça çarpıcıdır. Çünkü iki hikâyenin arka planında da yalnızca siyasal baskı değil, toplumu belli bir kalıba sokmaya çalışan bir “makbul vatandaş” tasavvuru vardır.
Baas rejimi ve Kemalizm gibi tarihsel olarak farklı dönemlere ait iki siyasal düzenin, toplumu biçimlendirme konusunda benzer bir seçkinci refleks üretmesi dikkat çekicidir.
“Haseke’nin oğlu” tabiri Türkiye’nin yakın siyasi tarihinde kullanılan “çarıklı” metaforunu hatırlatıyor: Birinde yöresel kıyafetiyle HasekeliVesim, diğerinde çarığı, kasketi ve şalvarıyla Anadolu köylüsü…
Tek parti döneminin siyasal ve kültürel dilinde “çarıklı”, köylüyü, taşralıyı ve yoksul kırsal........