Her ne kadar uzmanlık alanım Arapça olsa da, içinde yaşadığımız dünya bizleri zorunlu olarak kendi branşımızın dışına çıkarıyor ve farklı alanlarda araştırmalar yapmaya yöneltiyor. Aslında "alan dışı" görünen bu konular, dolaylı da olsa bir yönüyle kendi uzmanlığımızla temas halindedir.

Bu sohbetimde, isim ve ülke zikretmeden, herkesin yakından bildiği bazı açık konuları analiz edeceğim. Bunu bir endişe veya korkuyla değil; yapay zeka destekli dijital takip ve sansür mekanizmalarına karşı bir tedbir olarak tercih ediyorum.

Analizimizin merkezinde, teknolojik ve askeri bakımdan dünyanın en büyük ülke başkanlarının, yörüngesindeki küçük devletlerle iş birliği yaparak başka uluslar için kullandığı o meşhur tehdit var: “Onları taş devrine döndüreceğiz!”.

Taş devrine döndürme basit ve düşünmeden söylenen bir ifade değil, aksine derin anlamlar içeren, söz sahiplerinin düşünce dünyasını, inancını ve değerlerini şekillendiren bir temel felsefe…

Kibir ve Tuğyan: Firavunlaşan Gücün Anatomisi

İnsanlık tarihi sadece medeniyetlerin yükseliş hikâyesi değil, aynı zamanda güce yüklenen anlamların da yansımasıdır. Bu bağlamda savaş, sadece askeri bir faaliyet değil; her medeniyetin hakikat tasavvurunu ve etik sınırlarını ortaya koyan ahlâkî bir sınav alanıdır.

Kur'an-ı Kerim, gücüne güvenerek başkalarını yok etmekle tehdit eden zihniyeti "kibir" ve "istikbar" kavramlarıyla mahkûm eder. Modern ABD siyasetindeki bu imha dili, Kur’an’ın tasvir ettiği Ad ve Semud kavimlerinin; "Bizden daha güçlü kim var?" diyen o kibirli psikolojisiyle büyük bir benzerlik taşır.

Tarihsel sürece baktığımızda; 1965’te General Curtis LeMay’in Kuzey Vietnam için, 2001’de Bush yönetiminin Pakistan için ve son olarak Trump’ın İran için kullandığı "taş devrine döndürme" ifadesi, aslında bu kadim kibrin modern versiyonudur. İslam literatüründe bu hal "Firavunlaşma" olarak adlandırılır. Bir ulusu moderniteden koparıp ilkel bir döneme mahkûm etme iddiası, Allah’ın mülkünde O’na ortaklık taslamak ve kendini yegâne güç odağı (Rab) olarak görmektir.

"Taş Devri" Retoriği ve Modern Barbarlık

Modern siyasi söylemde yer alan bu tehdit, bir toplumun altyapısını, ekonomisini ve sosyal yapısını tamamen yok etmeyi hedefleyen "topyekûn savaş" anlayışının bir tezahürüdür. Bu yaklaşım sivil-asker ayrımını ortadan kaldırır, toplumsal varlığı hedef alır ve medeniyetin sürekliliğini kasten yok etmeyi amaçlar.

Batı’nın kendi teknolojik gelişimini bir "tanrılık vasfı" gibi görmesinden kaynaklanan bu retorik, Nuh Tufanı öncesindeki azgınlığın, Nemrut’un kibrinin ve Ebu Cehil’in nefretinin modern bir yankısıdır. Oysa İslam düşüncesine göre teknoloji, uçaklar ve bombalar sadece birer emanettir; bunları zorbalık aracı haline getirmek emanete hıyanet anlamını taşır.

İslam’ın Savaş Ahlâkı: Sınırlandırılmış Güç

İslam medeniyeti savaşı hiçbir zaman sınırsız bir yıkım aracı olarak görmemiş; aksine onu belirli ilkelerle ahlâkî bir disiplin altına almıştır. İslam’da savaşın amacı yok etmek değil, adaleti tesis etmek ve zulmü ortadan kaldırmaktır. Kur’an-ı Kerim, "Sizinle savaşanlarla Allah yolunda savaşın, fakat aşırı gitmeyin" “ وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا “ (Bakara 2/190) buyurarak "haddi aşmama" ilkesini temel norm olarak koyar.

Bir diğer ayette ise insan hayatının kutsallığı vurgulanır: مَن قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ… فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا “Kim bir cana kıymamış birini öldürürse, bütün insanları öldürmüş gibidir.” (Maide 5/32)

Bu ilke, savaşta dahi masumların korunması gerektiğini ortaya koymaktadır

Bu ahlâkî çerçeveyi şu temel ilkeler somutlaştırır:

İnsan Hayatının Kutsallığı: Masum bir cana kıymak, bütün insanlığı öldürmek gibidir.

Sivil Unurların Korunması: Kadınlar, çocuklar, yaşlılar ve din adamları asla hedef alınamaz.

Çevresel ve Ekonomik Koruma: Tarım alanları, hayvanlar, ağaçlar ve doğal çevre tahrip edilemez, ekinler yakılamaz.

Hukuki Disiplin: İhanet etmek ve aşırı gitmek kesinlikle yasaktır.

Hz. Peygamber’in Uygulamalarında Savaş Ahlâkı

Peygamberimiz Muhammed Mustafa (s.a.v’)in savaş uygulamaları, İslam’ın teorik ilkelerinin pratikte nasıl hayata geçirildiğini göstermektedir.

Bir hadis-i şerifte: لَا تَقْتُلُوا النِّسَاءَ وَلَا الصِّبْيَانَ (Kadınları ve çocukları öldürmeyin.) ” buyurulurken diğer bir rivayette “Ağaçları kesmeyin, ekinleri yakmayın…” talimatını vermektedir.

Bu emirler, savaşın bile çevre, ekonomi ve toplumsal yapı üzerindeki etkilerini sınırlamayı hedeflediğini göstermektedir.

Raşid Halifeler Dönemi: Normların Kurumsallaşması

Ebubekir’in orduya verdiği talimatlar, İslam savaş hukukunun en önemli belgelerinden biridir:

Çocukları, kadınları ve yaşlıları öldürmeyin

İbadet edenlere dokunmayın

Bu ilkeler, savaşın tam bir yıkım aracı değil, kontrollü bir müdahale biçimi olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Hz. Peygamber’in uygulamaları ve Hz. Ebubekir’in orduya verdiği talimatlar, savaşın bir hukukunun olduğunu ve asla bir barbarlık eylemine dönüşemeyeceğini kanıtlamaktadır..

İki Medeniyet Paradigmasının Karşılaştırması

BATI MEDENİYETİ (Yıkım Retoriği)

İSLAM MEDENİYETİ (Savaş Ahlâkı)

Sonuç: Yaşatarak Kazanmak

Gerçek medeniyet iddiası, savaş gibi en yıkıcı durumlarda bile ahlâkî sınırları koruyabilme kapasitesiyle ölçülür. Bir medeniyetin büyüklüğü, teknolojik gücüyle değil, o gücü nasıl kullandığıyla değerlendirilmelidir. Yıkmak kolaydır; ancak asıl medeniyet, yıkmadan güç kullanabilmek ve mümkün olduğunda yaşatarak kazanabilmektir.

İşte İslam Medeniyetinin dinamikleri bu temel felesefe üzerine kurulmuş ve İslam medeniyeti tam da bu doğrultuda gerçekleştirmiştir. Bu medeniyetinin savaş hukuku konusunda belirlerdiği temel dusturlar, savaşın mutlak bir yıkım değil; sınırlandırılmış ve denetlenmiş bir güç kullanımı olduğunu ortaya koymuştur. Bunlar yapıldığında savaş, bir barbarlık eylemine dönüşmekten çıkarılır ve etik bir çerçeve içinde tutulur.

İslam Medeniyetinin savaş hukuku alanında ortaya koyduğu bu yaklaşım, yalnızca teorik bir ideal olarak kalmamış; tarih boyunca çeşitli uygulamalarla da somutlaşmıştır. Özellikle fetih süreçlerinde sergilenen tutumlar, savaş sonrasında düşman unsurlara karşı gösterilen merhamet ve affedicilik, bu anlayışın pratik yansımaları olarak değerlendirilebilir. Bu bağlamda, güç kullanımının nihai amacının yok etmek değil, düzeni yeniden tesis etmek olduğu görülmektedir.

Şeyh Edebali’nin Osman Gazi’ye vasiyeti, bugün "taş devri" tehditleri savuran tüm dünya liderlerine bir ders niteliğindedir: "Güçlüsün, kuvvetlisin... Ama bunları nerede, nasıl kullanacağını bilmezsen sabah rüzgarlarında savrulur gidersin. Öfken ve nefsin bir olup aklını mağlup eder.".

Hangi coğrafya olursa olsun, bir toplumu toptan imha ile tehdit etmek insanlık mirasına ve ilahi hikmete karşı girişilmiş bir savaştır. Müslümanların ve vicdan sahibi tüm insanların görevi, bu kibir diline karşı adaletin ve merhametin sesini yükseltmektir. Unutulmamalıdır ki tarih, başkalarını "taş devrine döndürmek" isteyenlerin bizzat kendilerinin tarihin karanlık sayfalarına gömüldüğüne defalarca şahitlik etmiştir.

© Habername