Makalenin görüntülü analizi için linki tıklayınız: https://youtu.be/8tj0iMgd4q4

Teemmülden Tekemmüle yazı dizimizin önceki bölümlerinde, düşünmenin temel yapı taşı olan Nazar (bakış) ile başlayıp, Rey/Basar (farkındalık), Tefekkür (sistematik analiz), Tezekkür (hatırlama/öğüt) ve son olarak İ’tibar (referans alarak hakikate geçiş) seviyelerini incelemiştik. İ’tibar ile neye güvenip neyi referans alacağımızı belirledikten sonra, düşünce sistematiğinde bir üst seviyeye, yani "sonunu görerek ve tutarlılığı hesap ederek düşünme" seviyesine, Tedebbüre geçiyoruz.

Analoji: "Proje Yönetimi ve Simülasyon"

Önceki yazılarımızda malzeme bilimi ve devlet yönetimi üzerinden analojiler kurmuştuk. Tedebbür seviyesini anlamak için "Simülasyon ve Proje Yönetimi" analojisini kullanabiliriz.

Bir mühendis, elindeki malzemeyi tanıyabilir (Nazar), statiğini hesaplayabilir (Tefekkür), geçmiş projelerden ders alabilir (Tezekkür). Ancak binayı inşa etmeye başlamadan önce, projenin bitmiş halini zihninde canlandırması, tesisatın kolonlarla çakışıp çakışmayacağını, yani "işin sonunu" ve "arkasını" önceden simüle etmesi gerekir. Eğer bir yönetici, işin sadece bugününe bakıp yarınını ve sonucunu planlamazsa o proje çöker.

İşte bu noktada devreye giren Tedebbür; sadece mevcut duruma bakmak değil, henüz gerçekleşmemiş sonucun (akıbetin) röntgenini çekmektir. Nasıl ki bir mühendis, simülasyon ekranında bir su borusunun taşıyıcı kolonla çakıştığını (çeliştiğini) henüz inşaat başlamadan fark edip projeyi düzeltiyorsa; tedebbür eden akıl da hayatın veya olayların akışındaki tutarsızlıkları bugünden tespit eder. Bu, rastgele bir tahmin değil; verilerin 'arkasını' (dubur) okuyarak yapılan stratejik bir 'sağlama' ve 'çelişki giderme' işlemidir. Malzemenin nihai mukavemet testinden geçip geçmeyeceğini üretimden önce hesaplamak ne ise, düşünce dünyasında tedebbür de odur.

"Kavramsal Çerçeve: "D-B-R" Kökü

Tedebbür, Arapça "d-b-r" (د ب r) kökünden türemiştir. Bu kök, bir şeyin "arkası, sonu, ardı" (dubur) manasına gelir,. Kur'an terminolojisinde bu........

© Habername