Eline Beline Diline …

Toplumun gücü, bireylerinden kaynaklanır. / Thomas Jefferson

“Eline, beline ve diline sahip ol” sözü genel bir kanaat olarak Bektaş Velî’ye atfedilir. Bazıları bu söz Ahi Evran’a aittir demişlerse de bana göre bu kapsamlı ve muazzam tavsiyenin kime ait olduğundan ziyade, içeriği ve derinliği önemlidir. Evvel emirde bu sözü söylediğine inanılan bu iki şahıs aynı kültürel-sosyal-siyasal iklim ve dönemde yaşamış ve hemen hemen aynı bakış açısına sahip yüksek şahsiyetlerdir. Öncelikle şunu belirtmek isterim ki, sözün sahibi olduğu söylenen Bektaş-i Veli’nin unvanı Hacı veya hoca değil, Hâce’dir. Yani doğru isimlendirme “Hâce Bektaş-ı Velî” olmalıdır. (Yani hoca veyahacı unvanı verilmesi dönemin telaffuzu veya hâcenin zaman içinde telaffuz değişikliğine uğramasından kaynaklanan bir durum…) Hâce lakabı hoca, öğretmen, efendi, ağa, reis, müderris, yol gösterici, sahip, usta öğretici anlamına gelmektedir. İlk kez Büyük Selçuklu Devleti zamanında unvan olarak kullanıldığını gördüğümüz hâce kelimesi, o dönemki baskın devlet ve bilim dili Farsça kökenlidir.

Genel kabule göre ‘Eline beline diline sahip ol’ tavsiyesi, Hünkâr Hâce Bektaş- ı Velî’nin sözü olarak Bektaşi-Alevî kültürünün özünü teşkil eder. “Eline sahip ol” denen kişinin eliyle yapabileceği kötülüklerden uzak durması; mesela hırsızlık yapmaması, zulmetmemesi ve başkalarına zarar vermemesi kastedilir. Öte yandan yine eliyle yapmaya gücünün yeteceği iyilikleri esirgememesi öğütlenir. ‘Beline sahip olmak’tan kastedilen ise gayri meşru cinsel hallerden kaçınılması ve meşru daire içinde kalınmasıdır. Son olarak “diline sahip ol” derken de diliyle doğruyu ve güzellikleri söylemesi; yalan, dedikodu, gıybet ve her türden boş, yaramaz, aşağılayıcı, incitici, kötü sözlerden uzak durulması öğütlenmiştir. Özetle elinin, belinin ve dilinin “kontrolü sende olsun” demektir.

Hedeflenen elinden ve dilinden toplumun emin olduğu “güzel insan” profilidir! Bu sözün buraya kadar özetlediğim manasıhalk arasında üç aşağı beş yukarı böyledir. Ancak sözün söylendiği tarihsel dönemin sosyal, siyasi ve kültürel atmosferi dikkate alınıp değerlendirildiğinde, bu düz mânânın yanında çok daha derin anlamlar ihtiva ettiği (içerdiği) görülecektir.

“Eline hâkim ol” sözündeki “el” eski Türkçemizde il anlamında; vatan, ülke, yurt manasındadır.........

© Habername