Kazakistan’ın yeni anayasası |
Kazakistan, 15 Mart’ta yapılan referandumla anayasasını deÄŸiÅŸtirdi. Gözlemciler oyların ‡â€™sinin deÄŸiÅŸim yönünde olduÄŸu referandumun son derece ÅŸeffaf ve demokratik bir ortamda gerçekleÅŸtirildiÄŸini raporlardılar. Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Azerbaycan’da yapılan seçimlerle ilgili gözlemci raporları da aynı minvalde. Bu devletler için ‘’tam manasıyla demokratikler’’ diyemeyiz ama her seçimin bir öncekinden demokratik olduÄŸu muhakkak. Aksi halde sayıları bini geçen Batılı gözlemciler ortalığı ayaÄŸa kaldırırdı.
Mesela gözlemciler ülkeye girişlerine izin verilmediğinden Türkmenistan’daki seçimleri gözlemleyemiyorlar. Tacikistan seçimleri için ‘’şeffaf ve demokratik’’ gibi ifadeler kullanmıyorlar. TDT üyesi devletler demokratikleşmede diğerlerinden öndeler.
Türk devletlerinde demokrasi kültürünün yavaş gelişmesinin asıl nedeni, yerel demokrasinin olmaması. Yerel yönetimlerin hiç olmadığı veya mülki idarenin bünyesinde olduğu ülkeler var. Yerel yönetimlerin olduğu ülkelerde de seçim yok atama var. Oysa belediye meclisleri, il genel meclisleri ve yerel yönetimler demokrasinin halka mal edilmesi açısından elzemdir.
Yeni anayasanın en önemli maddelerinden biri Kazakçanın devlet dili, Kazakça ve Rusçanın resmi diller olarak tanımlanması. Kazaklar bağımsızlıklarını kazandıktan sonra, zamana yayarak, Rusya’yı ve yerel Rusları rahatsız etmeden Kazakçayı yaygınlaştırmayı hedefleyen adımlar attılar.
Bağımsızlık ilan edildiğinde resmi dil ve eğitim dili Rusçaydı. Ruslar Kazaklardan kalabalıktı. Şehirli Kazak gençlerin çoğu ya Kazakça bilmiyordu ya da evde konuşacak kadar sınırlı biliyordu. Rusçayı aksansız konuşmak statü sebebiydi. Sosyal ortamlarda Kazakça konuşanlar ayıplanırdı. Kazaklar önce Kazakçayı Rusçayla eşit statüde resmi dil yaptılar. Devlet kurumlarının kendi aralarındaki ve diğer devletlerle yazışmaları iki dille yapılmaya başlandı. Kazakça eğitim veren okullar ve üniversiteler kuruldu.
Anayasa değiştirilerek cumhurbaşkanı adaylarının ve devlet memuru olacakların (görevde olanların değil) Kazakça bilmesi zorunlu kılındı. Terfilerde Kazakça bilmek en önemli kriterlerden biri oldu. Öyle ki Rus kökenli bürokratlar dahi Kazakça öğrendi. Bu siyasetler Kazakçayı yaygınlaştırırken SSCB döneminde dört memurdan sadece birinin Türk olduğu devleti........