İran’daki muhalif silahlı örgütler |
İran’da etnik gruplar sınır boylarındadır. Azerbaycan Türkleri ve Kürtler, Türkiye ile Azerbaycan, Araplar Irak, Beluçlar Pakistan ve Afganistan, Türkmenler Türkmenistan ve Afganistan, Peştunlar Afganistan sınırlarında yaşıyorlar. Araplar denizden Suudi Arabistan ve Körfez ülkeleriyle komşular.
Pehlevi döneminde güçlü olan ama artık vatanlarında zayıflamış neredeyse yok mesabesine gelmiş, varlığını diasporada ve uluslararası platformlarda sürdüren Halkın mücahitleri, Halkın Fedaileri ve TUDEH dışındaki muhalif örgütler etnik bazlıdır. Bu örgütler temsil ettikleri halkın ya bağımsız olmasını ya da özerk yönetim kurmasını talep ediyorlar. Dayandıkları etnik grup Sünni olan muhalif örgütler, silahlıdır. Sünni deyince aklınıza Türkiye gelmesin. Yüzyıllardır devam eden Şii baskısı Sünnileri acımasız ve hoşgörüsüz yapmış.
İran’ın en geri kalmış, en fakir bölgeleri sırasıyla Belucistan, Kürt ve Azerbaycan eyaletleridir. Belucistan çok zengin maden yataklarına sahip olmasına, İran’ın okyanusa erişimi olan tek bölgesi olmasına rağmen çok fukaradır. Son zamanlarda önem kazanan nadir toprak elementleri yönünden zengin olması, Belucistan’ın stratejik önemini arttırdı.
Eyaletin hayat kaynağı olan Helmand nehrinin kuruması, fukaralığı dolayısıyla rejime olan muhalefeti arttırdı. Silahlı örgütler güçlendi. Beluçlar, 3 milyon civarında nüfusları olmasına rağmen, Ceyşül Adl gibi güçlü, organize ve İran’ın her yerinde ses getiren eylemler yapabilen örgüte sahipler. Nehrin kuruması iç göçü tetikleyince hem örgüte katılım arttı hem de örgütün İran’ın her yerinde eylem yapması kolaylaştı. Belucistan eyaletinin komşu olduğu Pakistan ve Afganistan’da, sınırın karşı tarafında da Beluçların meskun olması eylem yapılmasını kolaylaştırıyor. Lojistik destek alıyorlar, eylemden sonra sınırı geçip izlerini kaybettiriyorlar.
Beluçlardan sonra en güçlü silahlı örgütler Kürtlerin. İrili ufaklı onlarca silahlı örgüt var Kürt eyaletlerinde. Bunlardan üçü önceki dönemlerle mukayese edilmeyecek kadar zayıflamış olsalar da nispeten güçlüler. Barzani KDP’sinin İran kolu olan İKDP, KOMALA ve PKK’nın kontrolündeki PJAK. İKDP muhafazakar ve Kürt milliyetçisi. KOMALA sosyalist, seküler ve sınıfsal bir parti. PJAK, PKK çizgisinde.
Bu ayrımlar örgütlerin birlikte hareket etmesini imkansızlaştırıyor. Mesela İKDP........