Türk devlet geleneği, yalnızca devletlerin ardışık biçimde varlığıyla değil, belirli ilke ve normlara dayalı bir yönetim aklının sürekliliği ile anlam kazanır. Bu yönetim anlayışı, tarih boyunca değişen çevresel, ekonomik ve siyasi şartlara uyum sağlayabilmiş; ancak özünü oluşturan temel değerleri muhafaza etmiştir. Böylelikle devlet, yalnızca bir güç aygıtı değil, aynı zamanda düzen kurucu bir bilinç hâline gelmiştir.

Hunlar ile başlayan bu siyasal organizasyon anlayışı, Göktürkler döneminde belirgin bir ideolojik ve kurumsal çerçeveye kavuşmuştur. Bilge Kağan ve veziri Tonyukuk tarafından temsil edilen devlet aklı, Orhun Yazıtları'nda somutlaşarak Türk siyasi düşüncesinin ilk yazılı metinlerini oluşturmuştur. Bu metinlerde devletin varlığı, yalnızca bir egemenlik meselesi olarak değil, aynı zamanda düzenin ve devamlılığın teminatı olarak ele alınmıştır.

Bilge Kağan'ın ifadelerinde açıkça görüldüğü üzere, devlet kozmik düzenle ilişkilendirilen bir denge unsurudur. Ancak bu denge, ilahi bir mutlaklıktan ziyade........

© Habererk