İran, Orta Doğu’nun jeopolitik açıdan en kritik ülkelerinden biridir. Zengin enerji kaynakları, stratejik coğrafi konumu, nüfus yapısı ve bölgesel etkisi açısından küresel ve bölgesel aktörlerin ilgisini çeken bir sahnedir. 1979 İslam Devrimi’nden bu yana ülke, teokratik rejim ile modernleşme, uluslararası baskılar ve iç dinamikler arasında sürekli bir gerilim yaşamaktadır. İran’ın parçalanma olasılığını ve rejim değişikliğine götüren iç ve dış dinamikleri incelemek gerekir.

İran’ın Sosyal ve Etnik Yapısı:

İran, tek bir etnik kimliğe sahip bir monolitik devlet değildir. Ülke içinde farklı etnik ve mezhepsel topluluklar bulunmaktadır:

Farslar (62%) yönetici çoğunluk ve elit tabanı

Azeriler (17%) kuzeybatıda yoğunlaşmıştır.

Kürtler (8 %) batı bölgelerinde yer alır.

Lur, Beluç, Arap ve diğer gruplar (13%)

Bu çeşitlilik, özellikle ekonomik stres, kimlik arayışları ve merkezi otoriteye güvensizlik arttığında ayrılıkçı veya özerklik taleplerine zemin yaratabilir. Beluç ve Kürt bölgelerindeki gruplar zaman zaman merkezi yönetimle gerilimler yaşamıştır.

Etnik ve mezhepsel farklılıklar, İran’ın istikrar analizinde en kritik değişkenlerden biridir; çünkü tarihsel olarak otoriter merkezlerin zayıflığında bölgesel talepler çok daha görünür olur.

Ekonomik Kriz ve Yönetilemez Büyüme Sorunları:

İran ekonomisi, petrol ve gaz gelirlerine yüksek oranda bağlıdır. Bu bağımlılık, petrol fiyatlarındaki dalgalanmalara ve uluslararası yaptırımlara karşı kırılganlığı artırır. 2018 sonrası ABD yaptırımları, Tahran’ın dış ticaretini ve döviz rezervlerini ciddi şekilde baskı altına almıştır. Enflasyon, genç işsizlik oranı ve gelir eşitsizliği son yıllarda belirgin şekilde yükselmiştir.

Sonuç: Ekonomik çözülme, sosyal hoşnutsuzlukları ve rejim karşıtlığını tetikleyen başlıca faktördür.

Genç Nüfus ve Toplumsal Talepler:

İran nüfusunun ortanca yaşı 32 civarındadır. Genç nüfus, internet erişimi ve küresel kültüre maruz kalma ile daha fazla ekonomik fırsat ve siyasi özgürlük talep etmektedir. Bu durum, geleneksel otorite ile modern talepler arasında keskin bir çatışma doğuruyor.

Kritik Nokta: Gençlerin rejim ile beklentileri arasındaki makasın genişlemesi, protesto ve sivil itaatsizlik dinamiklerini güçlendirdi. Bugünde bu durum toplumda olaylar olarak........

© Habererk