Un ucuz, ekmek rekor |
Herkesin baktığı sayı, eh işte idare ediyor. Kimsenin bakmadığı sayı ise rekor kırıyor.
Bu köşede bundan sonra büyük akışlardan çok, tek tek sayıların peşine düşeceğim. Çünkü ekonomide asıl bilgi manşette değil, manşetin altındaki rakamda durur.
İlk örnekle başlayalım.
Her haber bülteninde bir sayı duyarsınız: Ham petrolün varil fiyatı. Bugün 114 dolar civarında. Yüksek, ama felaket değil. Sekiz aydır Hürmüz Boğazı fiilen kapalı olduğu hâlde varil fiyatı bu süre boyunca nadiren 100 doları aştı.
Bu sayıya bakan biri, “idare ediyoruz” diye düşünür.
Şimdi hiçbir bültende duymadığınız ikinci sayıyı vereyim.
Motorinin ham petrole göre primi — piyasa dilinde makas — bu yıl ilk kez 100 doların üstüne çıktı ve 102 dolara dayandı. Tarihinin en yüksek seviyesi. Normal bandı 20 ile 40 dolar arasıdır. 2022 enerji krizinde bile 90 dolar civarında tepe yapmıştı.
Yani herkesin baktığı sayı idare ediyor. Kimsenin bakmadığı sayı tarihî rekor kırıyor.
Ham petrol, yakıt değildir. Depoya ham petrol koyamazsınız. Ham petrol bir hammaddedir; motorin, benzin, jet yakıtı ve fuel oil ondan rafineride çıkarılır.
Rafineriyi bir mutfak gibi düşünün. Ham petrol un, motorin ekmek. Makas da unun fiyatıyla ekmeğin fiyatı arasındaki fark.
Un ucuzken ekmek rekor kırıyorsa sorun tarlada değildir. Fırındadır.
Olan tam olarak budur.
Ortadoğu’da rafinerilerin işlediği petrol miktarı, şubat ayındaki günlük 9,9 milyon varilden 7,3 milyon varile düştü. Mart ayından bu yana bölge yaklaşık günde 4 milyon varillik ürün arzını kaybetti. Suudi Arabistan’da bir rafineri temmuzdan beri tamamen kapalı. Bahreyn’in rafinerisi savaş öncesi 420 bin varil işlerken bugün 100-120 bin varilde.
Üstüne iki şey daha bindi. Ukrayna saldırıları sonrası Rusya’nın günlük 1 milyon varile yakın motorin ihracatı neredeyse sıfırlandı. Çin, iç piyasasını korumak için akaryakıt ihracatını durdurdu.
Toplamda Ortadoğu ve Rusya kaynaklı motorin ihracatı günde 3,3 milyon varilden 1,6 milyon varile indi. Yarı yarıya.
Şimdi asıl can alıcı veriye gelin: Hürmüz’den geçen ham petrolün savaş öncesi seviyenin dörtte üçüne yaklaştığı bildiriliyor. Yani ham petrol toparlanıyor. Motorin toparlanmıyor.
Çünkü varili taşımak başka şey, onu işleyecek tesisin ayakta olması başka şey.
Bunun pompadaki karşılığı her yerde aynı. ABD’de motorinin galonu yılbaşında 3,48 dolardı, bugün 6,18 dolar. Birleşik Arap Emirlikleri’nde litre fiyatı 2,55 dirhemden 4,80 dirheme çıktı. Yani bu bir Türkiye hikâyesi değil; dünya fiyatı hikâyesi.
İki şey durumu ağırlaştırıyor. Stoklar eriyor: ABD’de orta damıtık ürün........