Mahalleye son bir kez dönüyoruz. İlk hafta sokak lambasından söz ettik: Işık yanıyordu, kimseyi caydırmıyordu. Geçen hafta kuralların asılı olduğu odaya girdik: Kurallar duruyordu, karar verecek sandalye boştu.

Bu hafta mahallenin en pahalı ortak yatırımına bakacağız. Mahalle bir itfaiye kurmuş. Her hane, gücüne göre pay koymuş; zengin hane çok, dar gelirli hane az. Araç gerçek, hortum çalışıyor, ekip eğitimli. Yangın çıktığında arayacağınız bir numara var ve bu, hiç küçümsenecek bir şey değil. Yanan evi olan bilir.

Bir ayrıntı var. Garajın anahtarı, en çok pay koyan hanede. Mahalle şöyle karar vermiş: Önemli kararlar için hanelerin yüzde 85'inin onayı gerekir. Kulağa çok sağlam geliyor. Ama tersinden okuyun: Yüzde 15'i olan herkes, tek başına her şeyi durdurabilir.

Mahallede bu eşiği tek başına aşan tek bir hane var.

Bu iki kurumun adı Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası. İkisi de 1944'te, savaş henüz bitmemişken, aynı otelde aynı konferansta kuruldu. İkiz kardeş gibi düşünün. İşleri farklı. Para Fonu itfaiyedir: Bir ülkenin dövizi tükendiğinde, borcunu çeviremediğinde, parası çöktüğünde devreye girer. Acil, kısa vadeli, şartlı. Dünya Bankası ise inşaat kredisi verir: Yol, baraj, okul, şebeke, enerji hattı. Uzun vadeli, kalkınma amaçlı.

"Dövizin tükenmesi" soyut bir ifade değil. Şu demek: İlaç ithal edilemez, yakıt gelmez, buğday yüklü gemi, limanda bekler çünkü ödeme yapılamaz. Rafta mal kalmaz, fiyat gecelik ikiye katlanır. Yangın benzetmesini bu yüzden kullanıyorum; bu hâlin ağırlığı gerçekten bir yangın kadardır.

Biri yangını söndürür, öteki binayı yapar. İkisinin de ortak bir özelliği var: Oy hakkı, konulan paraya bağlı. Diğer kurumlarda "bir ülke bir oy" ilkesi tartışılır; burada tartışılmaz bile. Burası bir ortaklık. Hissen kadar sözün var.

Rakamlara bakalım, çünkü bu yazının omurgası orada. Para Fonu'nun 191 üyesi var. Önemli kararlar, toplam oyun �'ini gerektiriyor. Amerika Birleşik Devletleri'nin oy ağırlığı ,52. Dünya Bankası'nın 189 üyesi var. Kurucu sözleşmede değişiklik yapmak yine � istiyor. ABD'nin oy ağırlığı ,98.

Yani her iki kurumda da aynı tablo: Eşiği tek başına bloke edebilen tek bir üye var. Diğer herkes, bir şeyi durdurmak için kalabalık toplamak zorunda.

Burada ahlaki bir iddia kurmuyorum. Elinde durdurma düğmesi olan bir devlet, onu kendi isteğiyle bırakmıyorsa bu olağan devlet davranışıdır. Anormal olan, bırakmasını beklemek. Hakkını da vermek gerekir: Bu ağırlık, keyfi değil. 1944'te en çok parayı o koydu, dünya ticaretinin ödeme birimi, onun parası oldu ve kriz anında son kaynak hâlâ büyük ölçüde o. Sorun, ağırlığın varlığı değil;........

© Haber Vakti