Ayaklanma! |
İkinci haftasında olaylar durulmuyor, aksine tırmanıyor. Öğrenciler, sarı gömlekliler derken şimdi bu kaos herkesi içine çekti. Ve yarın ne olacağını kestirmek çok güç. BM’ye üye 193 2 gözlemci = 195 egemen devlet var. Afrika’da 54 ülke, Asya’da 48 ülke, Avrupa’da 44 ülke, Kuzey Amerika’da ( Karayipler) 23 ülke, Güney Amerika’da 12 ülke, Okyanusya’da 14 ülke.
Bu ülkelerin 70-75’i, gözlemciler dahil, 5 milyondan daha az nüfusa sahib. Bazı ülkelerde ise durum bıçak sırtı; nüfusları tam 5 milyon sınırında. Mesela Kuveyt, Kosta Rika, Moritanya böyle.
5 milyondan daha az nüfusa sahip ülkeler şöyle: Okyanusya: 11 ülke (Avustralya, Yeni Zelanda ve Papua Yeni Gine hariç tümü; Tuvalu, Nauru, Palau, Samoa, Fiji, Solomon Adaları vb.). Afrika: 15-20 ülke (Namibya, Eritre, Gabon, Botsvana, Lesotho, Gine-Bissau, Ekvator Ginesi, Mauritius, Komorlar, Yeşil Burun Adaları, Seyşeller, São Tomé ve Príncipe vb.). Avrupa: 15-20 ülke (Hırvatistan, Bosna-Hersek, Moldova, Arnavutluk, Slovenya, Letonya, Estonya, Lüksemburg, Karadağ, Malta, İzlanda, Andorra, Monako, San Marino, Lihtenştayn, Vatikan vb.). Kuzey Amerika Karayipler: 15-20 ülke (Panama, Jamaika, Trinidad ve Tobago, Belize, Bahamalar, Barbados, Saint Lucia, Grenada, Antigua ve Barbuda, Dominika, Saint Kitts ve Nevis vb.). Asya: 8-12 ülke (Moğolistan, Gürcistan, Ermenistan, Katar, Bahreyn, Bhutan, Doğu Timor, Maldivler, Brunei vb.). Güney Amerika: 3 ülke (Uruguay, Guyana, Surinam).
Küçük nüfuslu ülkelerde savaş, iç karışıklık yok denecek kadar az ve zaten bir sorun yaşandığında çok uzun da sürmüyor. Büyük ölçekli iç savaş veya silahlı çatışmalar şu şekilde sıralanabilir: Sudan (SAF–RSF iç savaşı, 2023’ten beri), Myanmar (askeri cunta ile direniş ve etnik gruplar arasında, 2021’den beri), Etiyopya (Tigray/Amhara bölgesinde yenilenen çatışmalar), Yemen (Husiler ile hükümet arasında, yeniden tırmanan), Somali (el-Şebab ile hükümet arasında), Burkina Faso, Mali, Nijer (Sahel’deki isyanlar), Nijerya (DAEŞ benzeri silahlı gruplar), DR Kongo (doğuda M23 ve diğer gruplar), Haiti (çete şiddeti), Güney Sudan (siyasi istikrarsızlık ve etnik şiddet riski), Suriye (devam eden çatışma riski), Kamerun, Mozambik, Orta Afrika Cumhuriyeti (düşük-orta yoğunluklu isyanlar).
Devletlerarası veya uluslararasılaşmış savaşlar ise şunlar: Ukrayna (2022’den beri), İsrail–Filistin/Gazze ve ilgili cepheler (Lübnan, Yemen’den Husi saldırıları), İran (İsrail/ABD ile 2025-2026’dan bugüne tırmanan çatışmalar). Bugün dünya genelinde 40’tan fazla ülkede aktif olarak savaş, silahlı çatışma ve/veya terör operasyonları gibi büyük ölçekli askeri olaylar yaşanmaktadır.
1. Dünya Savaşı’nda (1914-1918) yaklaşık 30 bağımsız ülke resmi olarak savaşa girdi. İttifak Devletleri: 4 ana ülke olarak Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı İmparatorluğu, Bulgaristan. İtilaf Devletleri: Fransa, İngiltere, Rusya, İtalya (1915), ABD (1917), Japonya, Belçika, Sırbistan, Romanya, Yunanistan, Portekiz ve diğerleri; toplamda 20’den fazla.
2. Dünya Savaşı’nda (1939-1945) resmi olarak yaklaşık 50-60 ülke savaştı. Müttefikler: Savaş sonunda Birleşmiş Milletler Bildirgesi’ni imzalayan veya bildirgeye katılan yaklaşık 47 ülke (İngiltere, ABD, SSCB, Çin, Fransa ve birçok Latin Amerika, Avrupa ve diğer ülke). Mihver ülkeleri: Almanya, İtalya, Japonya Macaristan, Romanya, Bulgaristan ve diğer ülkeler.
1947-1991 arası Soğuk Savaş 40 kadar........