BİR ŞEHRİN HAFIZASINA ADANMIŞ ÖMÜR |
Diyarbakır Şehir Araştırmaları Merkezi,
Mehmet Ali Abakay ve Bir Medeniyet Tasavvurunun Hikâyesi
05 Nisan 2026… Diyarbakır’da düzenlenen bir ödül törenine katılmak üzere Şehir Araştırmaları Merkezi’ne girdiğimde, doğrusu sıradan bir program izleyeceğimi düşünüyordum. Oysa daha ilk anlardan itibaren fark ettim ki, burada dağıtılan şey yalnızca ödüller değil; burada aslında bir şehrin hafızası, bir medeniyet tasavvuru ve uzun yıllara yayılan bir emeğin karşılığı görünür kılınıyordu.
Bazı kurumlar vardır; dışarıdan bakıldığında bir bina, birkaç raf, bir arşiv düzeni gibi görünür. Oysa içine yaklaştıkça anlarsınız ki, orada asıl kurulan şey duvarlar değil, anlamdır. Diyarbakır Şehir Araştırmaları Merkezi, işte bu anlamda sıradan bir kurum değil; bir fikrin, bir inancın ve en önemlisi bir vefanın vücut bulmuş hâlidir.
Çünkü şehir dediğimiz şey, yalnızca sokaklardan, binalardan, taş yapılardan ibaret değildir. Şehir, insanın hafızasıdır. Yaşanmışlıkların, anlatılmış hikâyelerin, unutulmuş seslerin, yarım kalmış cümlelerin toplamıdır. Eğer bu hafıza korunmazsa, şehir ayakta kalsa bile ruhunu kaybeder. İşte Diyarbakır Şehir Araştırmaları Merkezi’nin yaptığı şey tam olarak budur: Şehri, sadece mekân olarak değil, bir hafıza olarak korumak.
Bu merkez, kitapların toplandığı bir yer olmanın çok ötesindedir. Burada yapılan iş; geçmişi bugüne taşımak, bugünü anlamlandırmak ve yarına bir iz bırakmaktır. Tarihten mimariye, edebiyattan musikîye, folklordan gündelik yaşama kadar uzanan geniş bir yelpazede yürütülen çalışmalar, şehri parçalayarak değil, bir bütün olarak ele alma iradesinin ürünüdür. Bu yönüyle bakıldığında merkez, yalnızca bilgi üreten değil; aynı zamanda anlam kuran bir yapıdır.
Kuruluş hikâyesine bakıldığında ise bu yapının tesadüf olmadığı açıkça görülür. Bu merkez, günübirlik bir kararın değil; yıllarca taşınmış bir düşüncenin, sabırla bekletilmiş bir hayalin ve inançla sürdürülen bir çabanın sonucudur. Uzun yıllar önce kaleme alınan fikirlerin, zamanla bir mekâna, bir yapıya ve nihayet bir kuruma dönüşmesi, bu işin arkasındaki iradenin ne kadar güçlü olduğunu gösterir.
Burada........