Ne demişti bayrak şairimiz Arif Nihat Asya: “Gökteki yıldızlar kadar sayısız/ Ah yurdumun kimsesiz ve yoksul çocukları!/Anladım farkınız yok koparılmış başaktan/ Alın bu gözleri benden, alın bu yüreği artık /Utanıyorum yaşamaktan!

Utanmak, insan duygularının başta gelenlerindendir. Ayıp, kusur ve yanlış sayılan bir şeyi yapmış olma durumundan dolayı mahcubiyet duymak, arlanmak, sıkılmak, sıkıntı duymaktır utanmak. Utanmak; insanın yaptığı, söylediği ya da düşündüğü bir şey karşısında vicdanında duyduğu rahatsızlıktır. Başka bir ifadeyle utanmak, insanın kendi iç mahkemesinde kendini yargılamasıdır. Bu duygu; ahlakın, edebin, vicdanın ve insan kalabilmenin en önemli göstergesidir.

Utanmak, sadece yüzün kızarması değildir; ruhun yanlış karşısında irkilmesidir. İnsan bazen yaptığı bir haksızlıktan utanır, bazen sustuğu bir gerçeğin yükünden… Bazen de başkasına yapılan zulme sessiz kaldığı için kendi vicdanından utanır. Gerçek utanma; korkudan değil, vicdandan doğar. Ceza almaktan korkmak başka şeydir, yanlış yaptığı için içten rahatsız olmak başka bir şey…

Utanma duygusu olmayan insan için kötülüğün sınır yoktur. Çünkü utanmak, insanı kötülükten alıkoyan görünmez bir frendir. Yüzü kızarmayan insanların çoğunlukta olduğu bir toplumda yalan normalleşir, haksızlık sıradanlaşır, arsızlık cesaret kazanır. İslam peygamberi Hz. Muhammed(s.a.v.) “Hayâ imandandır” demiştir. Çünkü utanmak; insanın hâlâ içindeki iyiliği, vicdanı ve insanlığı kaybetmediğinin işaretidir. Utanmak; insanın kendi vicdanına hâlâ yabancılaşmadığını gösteren ahlaki bir aynadır. Utanma duygusunu tamamen kaybeden kişi ise zamanla yaptığı kötülüğü bile normal görmeye başlar. İşte asıl tehlike de budur.

Bazı utançlar vardır ki insanın yüzünü değil, vicdanını kızartır. Bazı insanlar vardır ki konuşurken mangalda kül bırakmaz; adaletten, merhametten, insanlıktan dem vurur........

© Günışığı Gazetesi