Alman Edebiyatının Ustalarından Johann Wolfgang von Goethe’nin Faust’unda Dr. Faust, sınırsız bilgi, güç ve hazza ulaşmak için ruhunu Mefisto’ya satar. Anlaşma kanla imzalanır: bedensel bir sıvı, maddi dünyaya ait en ilkel bağ. Faust bu anlaşmayla özgür iradesini devreder, ancak bedelini ödeyeceği anı hep erteler. Bugün ise çok daha sinsi bir anlaşmanın eşiğindeyiz: İnsanlık, parmağını kesip kanını akıtmadan, sessizce ve “gönüllü” bir rıza ile kendini yapay zekânın kontrolüne teslim ediyor. Aradaki fark? Mefisto artık şeytan postlu bir soytarı değil; algoritmalardan, tahmine dayalı sistemlerden, üretken yapay zekâ modellerinden ve dijital platformlardan oluşan görünmez bir ağ. Anlaşma ise kanla değil, her “Kabul Et” butonuna tıkladığımızda sızdırdığımız verilerle imzalanıyor. Faust kanını akıtırken acı hissetti; biz ise tıkladığımızı bile fark etmiyoruz.

Dijital tiranlık, klasik anlamda bir diktatörün zorba yönetimi değildir. Daha sinsi bir yapıdır: Bize seçenek sunduğunu söylerken rotamızı çizen, özgürlük vaat ederken bağımlılığımızı derinleştiren, “kişiselleştirme” adı altında farkındalığımızı erozyona uğratan bir sistemdir. Bugünkü “Mefisto” artık aldatmak için süslü vaatlere ihtiyaç duymuyor. Çünkü insanlık Faust’tan çok daha naif bir noktadan teslim oluyor: kolaylık, hız, verimlilik, kişiselleştirilmiş deneyim. Dijital asistanlar randevularımızı yönetirken neyi unutup neyi hatırlayacağımıza karar veriyor. Yapay zekâ bize trafikte en kısa........

© Günışığı Gazetesi