Σύγκρουση ή συνύπαρξη;

Η ανάκτηση της αμεριμνησίας

Η διαδρομή χθες βράδυ ήταν παράξενη. Οδηγούσα ένα Tesla και είχα επιλέξει για μουσική υπόκρουση μελοποιημένα ποιήματα του Ελύτη. Ήταν 20 Μαρτίου, λίγα εικοσιτετράωρα μετά την επέτειο του θανάτου του ποιητή και λίγες ώρες προτού ξημερώσει η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης. Το σώμα μου κουβαλούσε αμέτρητες ημέρες δουλειάς και το μυαλό μου το -αβάσταχτο πολλές φορές- βάρος της καθημερινότητας. Και σε αυτό το σκηνικό, η συνάντηση της ψηφιακής ακρίβειας με τον στίχο άρχισε να γεννά προβληματισμούς που η καθημερινή ταχύτητα συνήθως εξαφανίζει.

Ο κόσμος μας έχει γεμίσει με μηχανές που υπόσχονται να μας λύσουν κάθε πρόβλημα. Ζούμε μέσα σε αυτές, επικοινωνούμε μέσα από αυτές και συχνά καταλήγουμε να σκεφτόμαστε σαν αυτές. Η προσπάθεια να συνταιριάξεις την αναστάτωση που προκαλεί η ποίηση με την ψυχρή λογική ενός αυτοκινήτου που «σκέφτεται» πριν από εσένα, είναι μια δύσκολη διαδικασία. Η ποίηση απαιτεί μια εσωτερική παύση που η μηχανική λογική αδυνατεί να κατανοήσει. Ίσως υπάρχει μια κοινή αφετηρία στην αναζήτηση της τελειότητας, είτε πρόκειται για τον σχεδιασμό ενός επεξεργαστή είτε για τη σύνθεση ενός στίχου, αλλά η διαφορά στο βίωμα παραμένει χαώδης.

Σύγκρουση ή συνύπαρξη;

Μέσα στην ίδια συνείδηση, ο Οδυσσέας Ελύτης και ο Ίλον Μασκ καλούνται να συνυπάρξουν, εκφράζοντας δύο εντελώς διαφορετικές εκδοχές του κόσμου. Ο ένας εκπροσωπεί την απόλυτη επικράτηση της μηχανικής αποτελεσματικότητας και τη συνεχή ώθηση προς ένα μέλλον που ορίζεται από τα δεδομένα. Ο άλλος προτείνει μια αρχιτεκτονική του φωτός και μια ελευθερία που ξεκινά από την εσωτερική παύση. Η συνύπαρξη αυτή δημιουργεί μια διαρκή τριβή. Η «σιωπή» της τεχνολογίας προσφέρει το υπόβαθρο για να ακουστεί ο ποιητής, όμως η ίδια η φύση της μηχανής διεκδικεί συνεχώς την παραγωγικότητά μας.

Σήμερα, οι πραγματικοί διαμορφωτές της σκέψης μας έχουν υποχωρήσει στο παρασκήνιο. Οι άνθρωποι που άνοιξαν δρόμους στην επιστήμη και στην τέχνη βρίσκονται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Τη θέση τους έχουν καταλάβει οι φθηνοί μίμοι των κοινωνικών δικτύων που ανακυκλώνουν την εικόνα τους χωρίς κανένα βάθος. Αυτός ο ψηφιακός πληθωρισμός στην πραγματικότητα δείχνει μια βαθιά ένδεια και στερείται τη σοβαρότητα που απαιτεί η πραγματική δημιουργία. Η αληθινή επιρροή στη ζωή μας ασκείται από εκείνους που παράγουν νόημα, ακόμα κι αν η εποχή μας προτιμά να καταναλώνει απλώς περιεχόμενο.

Σε αυτό το περιβάλλον, ο τρόπος που εκφραζόμαστε κινδυνεύει να γίνει εντελώς μηχανικός. Οι αλγόριθμοι και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης καθορίζουν στο μεγαλύτερο βαθμό τη σκέψη μας, εγκλωβίζοντάς την σε προκατασκευασμένα σχήματα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη επεξεργάζεται λέξεις με ακρίβεια, αλλά παραμένει βουβή μπροστά στην πραγματική κούραση. Η ψυχή παραμένει ο μόνος έγκυρος αφηγητής της ζωής μας.

Η ανάκτηση της αμεριμνησίας

Η λέξη «αμεριμνησία» στο στίχο ενός ποιήματος κυριάρχησε στη σκέψη μου κατά τη διάρκεια της διαδρομής. Την έχουμε εξορίσει από την καθημερινότητά μας, θεωρώντας την πολυτέλεια ή αδυναμία. Στην πραγματικότητα, η αμεριμνησία είναι η ικανότητα να εμπιστεύεσαι τη ροή των πραγμάτων. Αποτελεί την ύψιστη μορφή ελευθερίας σε έναν κόσμο που απαιτεί τη διαρκή προσοχή μας. Η στιγμή που επιλέγεις να κοιτάξεις τη μεγάλη εικόνα και να αναζητήσεις τη θέση σου μέσα σε αυτήν, είναι η στιγμή που αρχίζεις να αναπνέεις ξανά.

Το να κάνουμε ένα βήμα πίσω είναι απαραίτητο για να καταλάβουμε την κατεύθυνση της πορείας μας. Η τεχνολογία διευκολύνει τη ζωή μας, αλλά η ποίηση δικαιολογεί την ύπαρξή μας. Η αμεριμνησία παραμένει η μεγαλύτερη κατάκτηση, το δικαίωμά μας να ακούμε το τραγούδι του ποιητή ενώ διασχίζουμε τη νύχτα. Οφείλουμε να υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας ότι δεν είμαστε οι μηχανές που υπηρετούμε. Η μεγάλη εικόνα βρίσκεται εκεί έξω, στον ορίζοντα που περιμένει.

© gazzetta