İran’ın cesur kadınları |
Minab’da öldürülen kız çocuklarının ve öğretmenlerinin anısına…
Dünyanın süregelen en kadim kültürlerinden biri olan İran’a karşı kırk küsur yıldır süregelen ambargo ve şu anda başlatılan haksız savaş bana antik çağlardan bu yana Pers diyarlarındaki savaşçı ve cesur kadınları düşündürdü. Ataerkil Romalıların, Pers medeniyetinin kadın askerleriyle karşılaştıklarındaki şaşkınlıklarını bir düşünün! Büyük Pers hükümdarlarının kadın başbakanlarını ve generallerini düşünün. Tarih öncesinde en çok legal hakka sahip olan kadınlar belki de Mısır’daydı ama Persepolis tabletlerinden görüldüğü üzere Persli kadınlar da patroniçe olabiliyor, yüzlerce işçiyi yönetebiliyor, maaş alabiliyor, toprak ve mal sahibi olabiliyorlardı. Kendi başlarına yola çıkabilmeleri, ekonomik özgürlüğe sahip olmaları da o zamanlar için çok ileriydi. Bu imtiyazlar komşuları Yunanlılar ve Romalılarda düşünülemezdi. Pers kadınları antik çağlardan itibaren hiçbir toplumla kıyaslanmayacak kadar çok savaşçıydı. Ahameniş mezarlarında silahlarıyla defnedilmiş kadınları bulmak mümkün. Bugün sizlere Pers tarihin önemli kadınlarından birkaçını tanıtacağım.
Ahameniş döneminde Büyük Kiros’un kızı, I. Darius’un eşi, Xerxes’in annesi olan Atusa (yaklaşık MÖ550-475), Ahameniş sarayındaki en güçlü kadınlardan biriydi. Tüm bu büyük imparatorların ismini duymuşsunuzdur; onlar Pers tarihin en namlı hükümdarları, Atinalıların en korktukları ve sevmedikleri düşmanlarıydı. Ama Atusa’yı muhtemel ki ilk kez duyuyoruz. Ahameniş Kraliyet Yazıtlarında ve idari kayıtlarda, ayrıca Herodot gibi tarihçilerin “Tarihler” gibi temel eserlerinde karşımıza çıkıyor Atusa. Pers hanedanında, diğer pek çok medeniyette gördüğümüz gibi, evlilik siyasi iktidarı sağlamak için kullanılan bir araçtı. Dolayısıyla Atusa kardeşi II. Cambyses’le de evlendirildi, tahtı kısa süreliğine ele geçiren ve “sahte kral” diye yaftalanan Gaumata’yla da… En sonunda da I. Darius’la evlendirildi. Herodot’a göre Atusa, kendine ait sarayda büyük bir güce ve nüfusa sahipti. Eşi Darius’un arkasındaki güçtü. Mesela Darius’un Yunanistan’a sefer düzenlemesini onun tavsiye ettiği söylenir. “Pers kadınlarına Yunan hizmetçiler getirmek istiyorum, bu yüzden Yunanistan’a sefer düzenlemelisin” dediği rivayet edilir. Ayrıca Herodot’a çok güvenilmeyeceğini biliriz fakat yine de en azından tarihi bir referanstır. Herodot’a göre Atusa’nın göğsünde tümör vardır, Pers doktorları çaresiz kalınca Yunan doktoru Democedes tarafından iyileştirilmiştir. Oğlu Xerxes’in kocasının yerini alması için ciddi savaşlar vermiş, sonra da taçlandırılmasını sağlamıştır. Atusa, Pers toplumunda görünmez olan kadınların ekonomik kaynaklara sahip olmasının önünü açmış, saray siyasetinde söz sahibi olmuş ve........