Rezerv yeterli değil ama güven eksikliği aşikar… |
Merkez Bankası verisine göre brüt rezervler 7,3 milyar dolar azalarak 152,1 milyar dolara gerilemiş. Net rezervler 1,8 milyar dolar düşüşle 45,1 milyar dolara inmiş. Swap hariç net rezervler ise daha sınırlı bir düşüşle 29,4 milyar dolardan 29,1 milyar dolara gelmiş. Rakamlar böyle.
Malumlarınız Merkez Bankalarının döviz piyasasında aşırı oynaklık olursa, dış borç çevriminde sıkıntı yaşanırsa, enerji ithalatı pahalanırsa, yabancı yatırımcı çıkmak isterse ya da içeride dövize talep artarsa merkez bankasının elinde kullanılabilir döviz tamponu olmalı. Rezerv, ekonominin emniyet kemeridir.
Ancak burada çok önemli bir ayrım var. Brüt rezerv yüksek görünebilir ama bunun tamamı merkez bankasının rahatça kullanabileceği para değildir. Brüt rezerv kasadaki toplam varlığı gösterir. Net rezerv bu toplamdan bazı yükümlülükleri düşer. Swap hariç net rezerv ise tabloyu daha sade ve daha gerçekçi okumamıza yardım eder. Çünkü swapla gelen döviz emanete benzer. Bugün kasada görünür ama yarın geri verilmesi gerekir. Bu nedenle piyasa sadece brüt rezerve bakmaz. “Bunun ne kadarı gerçekten kullanılabilir?” diye sorar.
Türkiye açısından 152,1 milyar dolarlık brüt rezerv ilk bakışta büyük bir rakamdır. Ama ocak ayında 218 milyar doların üzerinin test edildiğini ve sonrasında 66,1 milyar dolarlık kayıp yaşandığını düşündüğümüzde, mesele farklı bir yere geliyor. Bir ülkenin rezervi yüksek olabilir, fakat rezervin hızlı düşmesi piyasanın dikkatini çeker. Çünkü rezerv seviyesi kadar rezervin yönü de önemlidir. Güven dediğimiz şey sadece “ne kadar paran var?” sorusuyla değil, “bu para neden azalıyor ve azalış devam eder mi?” sorusuyla oluşur.
YETERLİ REZERV NE DEMEK?
Peki yeterli rezerv ne demek? Bunun tek bir cevabı yok. Eski ve basit ölçülerden biri şudur: Bir ülkenin rezervi en az birkaç aylık ithalatı karşılayabilmelidir. Daha kapalı ekonomilerde bu ölçü kullanışlıdır. Başka bir........