SÜREKLİ ZARAR EDEN İŞLETMELER |
Samsun’da tekstil ticareti yapan bir esnaf düşünün... Üçüncü yıl üst üste zarar beyan etmiş. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın (GİB) yapay zekayla desteklenen e-denetim sistemi, bu firmayı anında "kırmızı" kategoriye alarak işaretlemiş. Bir sabah kapıda vergi müfettişleri... Peki, bu işletme gerçekten vergi mi kaçırıyor, yoksa acımasız piyasa koşulları mı onu bu noktaya getirdi?
İşte bu sorunun yanıtı, Türkiye’de milyonlarca KOBİ’nin kaderini doğrudan etkileyen o ince çizgide gizli. Ticaretin fıtratında kazanmak kadar kaybetmek de var. Çiftçi yağmur yağmayınca, tekstilci pamuk fiyatı fırlayınca, restoran sahibi ise pandemide zarar eder. Türk Ticaret Kanunu (TTK) da bu gerçeği bilir; zarar etmek başlı başına bir suç değildir. Ancak işin mali boyutuna geçtiğimizde defter değişir. Vergi Denetim Kurulu’nun uyguladığı "beyanname gözetim programı" kapsamında, özellikle ardı ardına 4-5 yıl zarar beyan eden işletmeler otomatik olarak incelemeye alınır. Klasik Bir Örnek: Bir inşaat malzemeleri bayii, 5 yıl boyunca her yıl yüzbinlerce lira zarar açıklıyor. Ama bakıyorsunuz, şirket sahibinin altında lüks araçlar, sosyal medyasında yurt dışı seyahatleri... Müfettiş incelemesinde gerçek hasılatın gizlendiği ve kayıt dışı satış yapıldığı tespit ediliyor. Sonuç: Ağır vergi cezaları ve faiz yükü. "Eski günlerde" vergi incelemeleri personelin yetişebildiği ölçüde, örnekleme usulü yapılırdı. Artık o devir kapandı. GİB’in dijital altyapısı; e-fatura, e-defter ve banka hareketlerini anlık olarak eşleştiriyor. Sistem şu üç noktaya........