We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Türkiye'de yükseköğretimin soykütüğü

45 29 27
04.03.2021

Üniversite hocalığımın özellikle son dönemlerinde derslerimde Türkiye’nin modernleşme süreçlerini de konu ettim. Ayrıca bu konuda farklı yerlerde sayısız konferans da verdim. Bütün bu etkinliklerde öğrencilerin, katılımcıların en sık sordukları sorulardan biri modernleşmenin tam olarak ne zaman başladığıydı. Ben de genellikle bu tür soruları, toplumsal olayların başlangıçları ve bitişlerine dair çok kesin belirlemeler yapılamayacağını söyleyerek geçiştirirdim. Son dönemde, yazmakta olduğum bir kitap için yoğun bir biçimde Osmanlı-Türkiye eğitim tarihi okumaları yapıyorum. Sözünü ettiğim o sorular bugün sorulsa cevap olarak 1773 yılında Mühendishane-i Bahr-i Hümâyûn’un kuruluşunu verebilirim! O tarihten beri bir Tanzimat, bir Islahat, iki Meşrutiyet, bir Cumhuriyet, sayısız darbe ve yeni anayasa, pek çok eğitim reformu yaşadı bu toplum. Ancak maalesef eğitim meselesine bakış tarzı pek değişmedi.

Mühendishane-i Bahr-i Hümâyûn’un kuruluşunun modernleşme tarihi açısından değeri elbette semboliktir. Ancak bu kurum esas olarak Osmanlı-Türkiye tecrübesindeki ilk modern eğitim olması açısından önemlidir. Osmanlı, Avrupa’ya karşı “geri kalmışlığını” ilk önce savaş meydanlarında fark ettiği için, buna yönelik verdiği ilk tepki de öncelikle askerî olmuştur: Teknolojiyi almak ve eğitimin yapısını değiştirmek. Bu nedenle Osmanlı’da modern eğitim öncelikle askerî alanlarda başlamıştır.

Osmanlı’da modern eğitimin birbiriyle entegre iki perspektifi vardı. Birincisi eğitimi, modern zamanlarda artık eski gücünde olmayan bir imparatorluk olarak zamanın ruhuna uygun bir toplumsal denetim, yönlendirme, inşa faaliyeti olarak düşünmekti. İkincisi ise devlete modern zamanların değişen koşullarına uygun kadroları üretmekti. Birincisi oldukça “ideolojik”, ikincisi gayet “teknik” varsayılabilecek bu iki ufkun bileşkesi eğitimin öncelikle uzmanlık ve meslek eğitimi olarak planlanmasına neden oldu. Avrupa tecrübesinde en güzel ifadesini Bildung kavramında bulan ve kökleri Rönesans Hümanizmi’ne kadar........

© Gazete Duvar


Get it on Google Play