III. Dünya savaşı bitti mi yeni mi başlıyor? |
2026 ve sonrası için iki senaryo
2026 yılı ve sonrasında bizi nasıl bir dünya bekliyor? Çok tartışıldığı gibi önümüzde büyük bir dünya savaşı mı var? Buna bağlı olarak karşılıklı kutuplar saflarını sıklaştırıp, cephelere yığınak mı yapıyorlar? Yoksa 11 Eylül 2001’den bu yana devam eden küresel gerginlikler, vekalet savaşları ve iç savaşlar, halk ayaklanmaları konvansiyonel olmayan bir dünya savaşı mıydı ve bu savaş (ABD müttefiklerinin zaferiyle) sonuçlandı mı? Bugün yaşadıklarımız ABD’nin yeni küresel hegemonya rejiminin kuruluş aşaması mı?
GİRİŞ: YENİ HEGEMONYA REJİMİ
Geçen yazıda iki saatin aynı anda hızlandığını söylemiştim: biri Modelski’nin “uzun döngü” dediği hegemonya döngüsünün siyasî ritmi, diğeri teknoloji paradigmasının iktisadî nabzı. Bugün hegemonya rejiminde değişim sürecini inceleyeceğim. Geçen yazıda “uzun döngünün” isim babası Modelski’nin küresel hegomonya rejimlerinin nasıl doğup geliştiği ve yaşlanıp yıkıldığını anlatan yaklaşımını kısaca özetlemiştim. George Modelski, modern dünya siyasetinde küresel hegemonyanın dört aşaması olduğunu söylüyordu: Gündem oluşturma, koalisyon kurma, makro karar ve icra aşamaları. Bugün küresel hegemonya rejimi muhtemelen iki aşamadan birindedir: Ya makro – karar aşaması ki, bu aşamada sıcak savaşı da içerecek şekilde büyük sistem çatışmaları üzerinden küresel liderlik seçimi yapılır; ya da icra aşaması ki, bu aşamada yeni lider kuralları belirler ve kurumları inşa eder. Bir önemli nokta da şudur: her hangi bir küresel lider, makro aşamada mücadeleyi kazanırsa yeni dönemde tekrar küresel lider olabilir. Modelski burada iki uzun döngü boyunca küresel lider kalan Britanya’yı örnek gösterir.
Şimdi burada temel soru şudur: “Bugün uzun döngünün hangi aşamasındayız?” Çünkü aynı olaylar, aynı görüntüler, aynı çatışmalar iki farklı okuma üretebilir. Bir okumaya göre, “küresel savaş henüz bitmedi daha yeni başlıyor” diyenler vardır: Bunlara göre dünya hâlâ makro-kararın sert eşiğinde (yani sıcak savaş ihtimalini de içeren jeo –politik mücadelelerle) debelenmektedir. Diğer okumaya göre “karar büyük ölçüde verildi, küresel savaş (ABD’nin zaferiyle) sonlandı artık yeni rejim kuruluyor” diyenler bulunmakta: bunlara göre küresel düzen, kanla ve mürekkeple yeniden inşa edilmektedir.
2020’lerde Orta Doğu’nun yeniden merkeze gelmesi bu yüzden tesadüf değil: Enerji hatları, ticaret koridorları, güvenlik mimarileri ve etnik ve dini kimlik fay hatları aynı coğrafyada düğümleniyor. Bu yazı, iki senaryoyu yan yana koyacak: Hâlâ makro-karar aşamasında mıyız; yoksa makro karar verildi, küresel lider (yani ABD) belirlendi de, icra aşamasına mı geçtik?
1. SENARYO A: HÂLÂ MAKRO-KARAR EVRESİNDEYİZ VE DÜNYA SAVAŞI YAKINDIR!
Bu senaryoya göre dünya, “kimin liderliğinde, hangi kurallarla” işleyeceği sorusunu henüz cevaplamış değil. Büyük güç rekabeti, bir düzenin kurulmasına değil; düzen ihtimalinin sabote edilmesine benziyor. Mevcut küresel lider (ABD ve müttefikleri) ile küresel muhalefet (Çin – Rusya ekseni) saflarını sıklaştırıyorlar. Çatışmaların çoğalması burada bir sonuç değil, bir yöntem: alan açmak, maliyet üretmek, karşı tarafın iştahını kırmak. Venezuela’dan Grönland’a, Orta Doğu’dan Pasifik’e sınırların ısınması da bu mantığın bir uzantısıdır: Bir cepheden çok, çoklu gerilim düğümü. Her düğüm, diğer düğümleri titreştirir.
Bu okumanın ilk göstergesi, koalisyonların tam oluşmamasıdır. Dünya’da ülkeler arasında çeşitli ittifaklar var; fakat bu ittifakların içinde “ittifak çerçevesi” ile “devletlerin ulusal çıkarları” arasında çatlaklar dolaşıyor. Birlik görüntüsü çoğu kez, ortak idealden değil, ortak risk algısından besleniyor; risk değiştiğinde birlik gevşiyor. Bu gevşeklik, makro-karar........