O FRÍO déixame mal corpo. Quero dicir que unicamente podo soportalo nas novelas, aínda que aburro imaxinando paisaxes monocromatimente brancas. Non son tan feas coma a parda Castela, pero son igual de mortecinas.

A primeira novela que lin moi ao norte foi 'Viaxe ao centro da Terra' de Xulio Verne. A ficción, supoño que recordan, está protagonizada por tres personaxes que se adentran no volcán Snæfellsjökull, situado en Islandia, para explorar paixases subterráneas. Esa obra fala da curiosidade e da ciencia como modo de catalogar o mundo. Teño por certa a idea que a traducira Valentín Arias para Xerais co seu coidado habitual.

Volvín a Islandia no comezo da fascinante novela 'A noite da aurora' (Galaxia) de Camilo Gonsar, que comeza cun encontro de dous amigos de vello en Reikiavik e continúa en Sarria; vila do autor, a mesma que de Valentín Arias. Está protagonizada por Lor, un home que escolle unha vida errática, de aventureiro, para non resignarse a unha existencia derrotada tras entregarse ás certidumes.

Os personaxes de Verne entran ao soto da Terra por un volcán e saen por outro, na illa italiana de Strómboi. Recordo agora a película homónima de Roberto Rosellini, que teñen ao dispor en Filmin. A protagonista, trazada por Ingrid Bergman, deixa atrás un campo de concentración e busca a liberación interna a través dunha relación cun pescador; mediante o amor. 

Regreso ao comezo xeado porque esta semana andei lendo 'Oso. Un retrato' (1887), a novela breve máis famosa do premio Nobel Henrik Pontoppidan, que publica a compostelá Hugin e Munin. Está protagonizada por Thorkild Müller, un mangallón dinamarqués que se fai pastor luterano.  Na altura, o seu país estaba tratando de asentar o seu poder bando na colonia de Groenlandia. Unha das armas más eficaces é a relixión. A metrópole nunca se contenta con dominar economica e militarmente. A conquista máis durareira é someter a alma convencendo de que o novo deus é o unico verdadeiro e digno de confianza sandadora.

Dinamarca financiaba nese tempo cunha bolsa xenerosa aos estudantes de Teoloxía que aceptasen emigrar á inmensa illa que trataba de asimilar. Thorkild Müller era pobre, un argumento ineludible para aceptar a prebenda. O relato de Pontoppidan empeza por relatar as condicións escuras e míseras nas que o protagonista trata de sobrevivir acurralado por un "frío de defuntos". As descricións da casa de madeira na que soporta a vida leváronme todo o tempo de lectura a recordar 'El libro de Jacob' (Anagrama) de Olga Tokarczuk. A impresión veuse reforzada porque Thorkild Müller vai a Groenlandia e, ao regreso, exerce o sacerdocio con cercanía e coloquialidade, o que provoca que sexa empuxado a marchar de novo por parte do bispado, máis atento á xerarquía ríxida e á lectura rigorosa dos textos relixiosos. Esas desputas sobre o xeito de vivir a fe aparecen tamén na obra de Tocarkzuck, sendo o xudaísmo o campo de batalla nese caso.

O tramo central de 'Oso', o tramo máis ancho, Pontoppidan cóntanos os anos do seu personaxe nunha parroquia cativeira de Groenlandia.

A miseria tamén dominaba a nova paixase. "Cando o último cacho de touciño desaparecía e a lámpada no interior do lar se apagaba por falta de aceite, as familias xuntábanse na escuridade, sobre as camas de pedra, quedas, a agardar con paciencia até que a neve dos cumios refulxise bañada por unha pálida luz,sinal de que chegara o sol da primavera", describe o narrador falando da hibernación anual dos inuit. Daquela os indíxenas seguían alimentándose de cazar animais e de vestir as súa peles. Estaban máis cerca de tempos primitivos que do barco co correo que chegaba unha vez ao ano desde Dinamarca
Andando os días na illa, Thorkild Müller, vai afacéndose aos costumes locais. Aprende a esquiar para baixar máis rapidamente as montañas e empeza a xantar na pota comunal, onde vai cambiando o menú: "Pata de reno en liscos, abruños fervidos en graxa de balea, ovos de éider... e, sobre todo, a delicia estival: tripas de reno cun recheo de plantas a medio fermentar ligado con chuspe". De noite, durme nas amplas tendas dos seus fregueses, cuberto por unha pel de óso, e aprende a distinguir entre a caza 'utok', cando as focas están sobre o xeo, e 'maupok', cando se debe abrir un burato para cazalas. A cambio, o pastor ensínalles rudimentos do luteranismo e manexo de escopeta. 

Máis suxestións. Cando lía esta parte recordaba a película 'Los dientes del diablo' (1960) de Nicholas Ray. Ese filme conta a desgraza de Inuk (Anthony Quinn), que comeza cando entra en contacto con exploradores da metrópole para conseguir un rifle que lle permita cazar. O guión está baseado na novela 'El país de las sombras largas' (1950) de Hans Ruesch, que foi un piloto de carreiras suízo. O texto foi traducido pola coruñesa Ediciones del Viento en 2015.

Os escritores que lles citei escriben de oído. Nin Verne nin Pontoppidan nin Ruesch estiveron nunca tan ao norte. Thorkild Müller valora regresar a Dinamarca porque "se callar aínda vivía algún vello amigo ao que contarlle da súa fantástica vida" porque o interesante non é tanto gozar da aventura, senón a nova aventura que celebramos ao recordarla. Mesmo esaxerando un chisco se se volve imprescindible mentir.

© Galiciaé