We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Azerbaycan-İsrail: Dar ama derin bir ilişki

6 10 1
13.09.2021

Geçen sene yapılan İkinci Karabağ Savaşı sırasında ve sonrasında İsrail’in Azerbaycan’a verdiği destek iki ülkenin epey bir süredir devam eden iş birliğinin farkında olmayanlar için şaşırtıcıydı. Oysa 1991’de Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan etmesinden hemen sonra başlayan Bakü ve Tel Aviv ilişkileri bugün askerî boyutu da olan çok yönlü bir ilişki ağı içinde.

İki ülke ilişkileri nasıl başladı ve gelişti?

Bağımsızlığından beri Azerbaycan’ın iç ve dış politikasını şekillendiren, diğer ülkelerle ilişkilerini etkileyen iki önemli konu, İsrail ile ilişkilerinin de temelini oluşturdu: Birincisi Dağlık Karabağ ve çevresindeki 7 rayonun (bölgenin) Ermenistan işgalinde olması; ikincisi de Azerbaycan’ın hidrokarbon kaynaklarının değeri üzerinden küresel piyasalara ulaştırılması.

Aslında bu iki mesele büyük oranda birbirleri ile bağlantılıydı çünkü işgal ancak Azerbaycan’ın askerî gücünü geliştirmesiyle son bulacaktı; bu da, Bakü’yü ekonomisinin en önemli girdisi olan enerji gelirlerini ordunun modernizasyonuna harcamaya yöneltti. Zira, siyasi ve ekonomik açıdan bölgenin en güçsüz ülkesi olan Ermenistan’ın Karabağ’ı yaklaşık olarak 30 yıl işgal edebilmesi, 1990’lı yıllarda Azerbaycan ve Ermenistan’ın askerî gücü arasında ciddi uçurumlar bulunması ve uluslararası güç dengesinin Azerbaycan aleyhine gelişmesiyle yakından ilgiliydi.

Ermenistan, Rusya ile sürdürdüğü çok yönlü askerî iş birliği, İran’dan aldığı doğrudan ve dolaylı destek ve Ermeni lobisi sayesinde Batılı ülkelerden aldığı yardımlarla askerî gücünü artırmıştı. Oysa o tarihlerde Azerbaycan’ın askerî açıdan destek alabileceği tek devlet Türkiye olmuştu.

Bununla birlikte 1990’lı yılların başında Türkiye’nin ekonomik açıdan Azerbaycan’ı destekleme imkânlarının kısıtlılığı ve askerî teknolojisinin yeterince gelişmemiş olması, Azerbaycan’ı başka ülkelerle de askerî ilişki kurmaya yöneltti, bu süreçte İsrail en önemli seçeneklerden biri haline geldi. Özellikle Ermeni lobisinin baskısı ile gelişmiş silah teknolojisine sahip Batılı ülkelerin Azerbaycan’a silah satışına açık ve örtülü ambargo uygulamaları, Azerbaycan’ı İsrail ile yakın ilişki kurmaya yöneltti.

İsrail’in ise Sovyetlerin dağılmasından sonra bağımsızlığını kazanan çoğunluğu Müslüman ülkelerle diyalog kurma isteği, iki ülke arasında kısa sürede çok yönlü ilişki kurulmasını kolaylaştırdı. O tarihlerde Türkiye-İsrail ilişkilerinin yakın olması, Azerbaycan-İsrail ilişkilerini de olumlu yönde etkiledi.

İlişkilerdeki önemli bir ayak: Askerî iş birliği

Azerbaycan, başından beri İsrail’den kolaylıkla askerî malzeme temin edebildi. Hatta bazı basın organlarına göre İsrail, Azerbaycan ordusuna bağımsızlığından önce de silah gönderdi, Birinci Karabağ Savaşı sırasında da Stinger füzeleri gibi silahlar sağladı.1

1999’da Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev ile İsrail Savunma Bakan Yardımcısı Efraim Sneh’in Bakü’de yaptığı görüşme iki ülkenin askerî alandaki iş birliğine ivme kazandırdı. İsrailli bazı askeri üretim şirketlerinin Azerbaycan’da temsilcilikleri var, bu firmalar askerî teçhizatların modernizasyonunda da yer alıyor.

İsrail firmaları Azerbaycan’a gelişmiş havacılık sistemleri, füze savunma sistemleri, insansız hava araçları, tanksavar, top, telsiz cihazı ve piyadesiz silah sistemleri satıyor.

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (SUPRI) verilerine göre, 2011-20 yıllarında İsrail yaklaşık '’lik pay ile Rusya’dan sonra Azerbaycan’ın en fazla silah ithal ettiği ülke.2 SUPRI ayrıca 2016-2020 yılları arasında İsrail’in Azerbaycan’a silah satışının arttığını, hatta bu dönemde İsrail’in bütün silah ihracatının ’sini Azerbaycan’a yapılan satışların oluşturduğunu da not ediyor.

İki ülkenin 2012’de İHA ve uydu sistemleri gibi stratejik askerî malzemeleri içeren 1.6 milyar dolarlık askerî anlaşma imzalaması büyük yankı uyandırmıştı.

Azerbaycan’ın askerî envanterinde İsrail yapımı LORA balistik füzeleri, Aerostar, Orbiter 3, Hermes 450, HeronTP, Hermes 900 İHA ve SİHA’ları ile Orbiter 1K, Skystriker gibi kamikaze İHA’lar yer alıyor. Azerbaycan bu İHA ve SİHA’ların bir kısmını doğrudan bir kısmını da üretmek amacıyla lisansını satın aldı.3

Dört Gün Savaşları: İsrail ve Azerbaycan için de dönüm noktası

Azerbaycan ve Ermenistan arasında 1 Nisan 2016 – 5 Nisan 2016’da yaşanan ve “Dört Gün Savaşları” olarak da bilinen çatışmaların iki anlamı vardı: Her........

© Fikir Turu


Get it on Google Play