Türkiye’de Dinî Hayatın Dönüşümüne İki Farklı Yaklaşım 

Sosyolojinin temel amacı yalnızca toplumsal olguları gözlemlemek değil, aynı zamanda bu olguların ortaya çıkış nedenlerini açıklamaktır. Anthony Giddens’in ifade ettiği gibi sosyoloji yalnızca olguları toplamakla yetinmez; aynı zamanda olayların neden meydana geldiğini anlamak ve bu doğrultuda açıklayıcı teoriler geliştirmek zorundadır. Bu bağlamda toplumsal olayların sebep-sonuç ilişkileri içerisinde değerlendirilmesi, sosyolojik düşüncenin temel yöntemlerinden biridir.  

Günümüz Türkiye’sinde din ve toplum ilişkisi üzerine yürütülen tartışmalar da bu açıdan ele alınabilecek önemli bir örnek sunmaktadır. Özellikle son yıllarda Türkiye toplumunun giderek daha dindar mı yoksa daha seküler mi hâle geldiği sorusu hem akademik çevrelerde hem de kamuoyunda yoğun biçimde tartışılmaktadır. Bu tartışmalar içerisinde Volkan Ertit’in “Dinden Uzaklaşan Türkiye: Endişeli Muhafazakârlar Çağı” adlı eseri ile Burhan İşliyen’in “Dünyevîleşme” adlı çalışması, aynı toplumsal dönüşümü farklı perspektiflerden yorumlayan iki önemli yaklaşım ortaya koymaktadır. Birincisi modernleşme süreçlerinin sekülerleşmeye yol açtığını savunan sosyolojik bir açıklama sunarken, ikincisi modern toplumda ortaya çıkan değişimleri dünyevîleşme kavramı üzerinden manevi ve ahlaki bir problem olarak değerlendirmektedir. 

Sekülerleşme teorisi, modernleşme ile birlikte dinin toplumsal hayattaki belirleyiciliğinin azalacağını ileri süren sosyolojik bir yaklaşımdır. Bu teoriye göre endüstrileşme, kentleşme, bilimsel gelişmeler, bireyciliğin yükselişi ve kapitalist ekonomik sistemin yaygınlaşması gibi modernleşme süreçleri, insanların dünyayı anlamlandırma biçimlerini değiştirmekte ve doğaüstü alanın toplumsal hayattaki etkisini sınırlamaktadır. Bu çerçevede sekülerleşme, dinin tamamen ortadan kalkması anlamına gelmez; daha çok dinin gündelik yaşam üzerindeki etkisinin azalması ve bireylerin karar alma süreçlerinde din dışı unsurların daha belirleyici hâle gelmesi anlamına gelir. 

Volkan Ertit’in çalışması, Türkiye’de sekülerleşme tartışmalarına bu çerçevede yeni bir boyut kazandırmaktadır. Türkiye’de uzun süredir yaygın biçimde dile getirilen “toplum giderek muhafazakârlaşıyor ve dindarlaşıyor” söylemine karşı çıkan Ertit, bu iddianın toplumsal gerçekliği tam olarak yansıtmadığını savunmaktadır. Ona göre Türkiye’de siyasal söylemlerin ve görünür bazı muhafazakâr sembollerin artması, toplumun bütününün daha dindar hâle........

© Fikir Coğrafyası