Kapitalist sistem, en başından beri, dünya çapında eşitsiz bir büyüme yarattı. Bazı coğrafyalar sanayi, finans ve teknoloji merkezlerine dönüşürken, bazıları ucuz emek ile ucuz yer altı ve yer üstü kaynakları deposu olarak bu sistemde yer aldı. Sistemin olağan işleyişinin bir sonucu olan bu eşitsiz gelişimin arkasında yatan temel dinamik sermaye birikiminin hızı ve ölçeği oldu. Tarihsel örüntüler, devlet kapasitesi, askeri güç, teknolojik üstünlük, sömürgeciliğin mirası ve sınıf mücadelelerinin seyri birikim dinamiklerini en başından itibaren farklılaştırdı.

Sermaye birikimi belli bir eşiği aştığında ise mesele sadece daha fazla üretmek olmaktan çıktı. Artan üretim ölçeği, girdiler, enerji kaynakları, madenler, tarımsal ham maddeler ve lojistik hatlar üzerinde denetim ihtiyacını artırdı. Ölçek büyüdükçe üretilen malların satılacağı yeni pazarlara ihtiyaç da büyüdü. Aynı zamanda, içeride biriken sermayenin kârlı bir biçimde değerlendirilebilmesi için dünyaya yayılması zaruri hale geldi. Kapitalizmin dünya ölçeğinde yayılması, ticaretin genişlemesi, kaynaklar üzerinde egemenlik mücadeleleri ve giderek artan uluslararası sermaye hareketleri üzerinden ilerledi.

Kapitalist emperyalizm, sermaye birikiminin ve yayılmasının dünya ölçeğinde hiyerarşik biçimde örgütlenmesi olarak ortaya çıktı. Bazı ülkeler ve sermaye blokları sistematik olarak avantajlı konumlara yerleşirken, bazıları kalıcı biçimde dezavantajlı hale geldi. Askeri güç, diplomasi, borç ilişkileri, teknoloji tekelleri ve siyasal baskı bu yapının parçaları olmakla birlikte işin ekonomik özü dünya piyasalarında değerin eşitsiz biçimde yaratılması ve paylaşılması üzerine kuruldu. Bu anlamda emperyalizmi sadece bir dış politika tercihi değil, kapitalizmin uluslararasılaşmış varoluş biçimi olarak görmek gerekir.

Uluslararası ticaretteki eşitsizlikler de bu bağlamda önem kazanıyor. Uluslararası ticaret, standart iktisat teorilerinin tarif ettiği türden, ülkelerin karşılaştırmalı üstünlüklerine göre uzmanlaşıp kazanç sağladığı nötr bir alan olarak görülemez. Sermaye, dünya piyasalarında büyük bir hareket serbestisine sahipken, emek için aynı şey geçerli değildir. Ülkeler arasında üretkenlik düzeyleri, sermaye yoğunlukları, ücret seviyeleri, sınıf........

© Evrensel