Kapitalizmin dar geçitleri |
İran’ın Hürmüz Boğaz’ını kapattığı söylemi geniş bir kesim tarafından veri alınarak tartışmaya dahil edilmiş olsa da şimdilik anlaşılan o ki İran sadece ABD ve İsrail ve onlarla ilişkili olduğunu tespit ettiği gemilere Boğaz’ı kapatmış durumda. Diğer yandan Trump’ın “dahiyane” sigortalama çözümü gemileri Hürmüz’den geçmek noktasında pek de cesaretlendirmiş görünmüyor. Çeşitli haber ajanslarında İran tarafından vurulan ABD-İsrail iltisaklı gemilerin durumu ortada. Diğer yandan Boğaz’ı kullanmak isteyen gemilerin Çin ya da Müslüman gemisi olduğu beyanının işe yaradığı örneklerden de bahsediliyor.
Bu haliyle bile Brent petrol 120 dolarları görmüş durumda. Trump’ın İran'la savaşın sona ermek üzere olduğunu, G7 maliye bakanlarının, gerekirse stratejik rezervlerden petrol arzına "hazır olduklarını" belirtmelerinin ardından fiyatlar 90 dolar civarında beklemeye geçmiş durumda. Savaş öncesine fiyatın 69-70 dolar civarında olduğu düşünülürse 90 doların bile önemli bir artış anlamına geldiği görülebilir. Diğer yandan savaşın başlangıcından bu yana Avrupa ve Asya'daki LNG ve gaz fiyatlarında da önemli bir artış gözlemlendi. Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklığın süresi uzadıkça petrol ve gaz fiyatlarının mevcut seviyelerinden daha da yukarılara gideceğini öngörmek zor değil. Bu durum Hürmüz Boğazı ve benzeri geçitlerin kapitalist sistem için ne kadar önemli olduğunun da bir göstergesidir. Biraz yakından bakalım.
Dünya ekonomisi çoğu zaman üretim üzerinden anlatılır: fabrikalar, teknolojiler, sanayi devrimleri. Oysa kapitalist sistemin işleyişinde üretim kadar belirleyici olan bir başka boyut daha vardır: dolaşım. Malların, enerjinin ve sermayenin dünya ölçeğinde hareket edebilmesi kapitalizmin sürekliliği için elzemdir. Marx’ın da ifade ettiği gibi sermayenin devresel süreci üretim ve dolaşım süreçlerinin birliğini gerektirir. Bu nedenle kapitalist dünya ekonomisinin haritasının yalnızca üretim merkezlerinden değil, aynı zamanda kritik dar geçitlerden de oluştuğunu bilmemiz gerekir.
Kapitalizmin dolaşım coğrafyası açısından bu geçiş noktalarına bakıldığında dünya ekonomisinde akışların -özellikle enerji, konteyner........