Ateşkes mi, mola mı? |
ABD-İran-İsrail savaşına dair ateşkes açıklamalarını ve haberlerini okurken aklıma ilk gelen şey ecnebilerin ‘too good to be true’ yani ‘Gerçek olamayacak kadar iyi’ sözü oldu. İlan edilenin, bir ateşkesten çok tarafların siyasi ve askeri tahkimatına fırsat veren bir mola olması ihtimali de bir hayli yüksek. Elbette savaşın bitmesi, sorunların diplomasi yoluyla çözülmesi aklıselim sahibi herkes gibi benim de temennim. İran’da bir değişim olacaksa bunun İran halkı tarafından ve kansız şekilde gerçekleştirilmesini diliyorum bir kez daha.
Ateşkese dair duruma dönecek olursak yine sırayla gidelim ve önemli bir yanlış anlamayı aydınlatarak başlayalım: Haberlerde ve sosyal medyada dolaşıma giren 10 ve 15 maddelik metinler tarafların kabul ettiği şartlar değil, iki haftalık ateşkes süresinde müzakere etmeyi kabul ettikleri şartların listeleri.
İki tarafın şartlarında da yeni bir şey yok. Mesela İran tarafının şartlarına bakıyoruz;
-Savaşın bitmesi ve saldırıların tamamen durdurulması, tekrar saldırılmayacağının garanti edilmesi,
-İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik haklarının kabulü,
-Uranyum zenginleştirme dahil nükleer çalışmaların devamının kabul edilmesi,
-İran’a yönelik ABD, AB ve BM tarafından uygulanan yaptırımların kaldırılması,
-İran’a tazminat ödenmesi,
-Lübnan dahil İran tarafından desteklenen bölgelere, gruplara yönelik saldırıların durdurulması
Amerika-İsrail cephesi ne istiyor?
-Uranyum zenginleştirmeye hatta nükleer çalışmalara son verilsin
-Balistik füze programı sınırlandırılsın hatta sona ersin
-Hürmüz İran’ın kontrolünden çıkarılsın
-İran Irak’tan Lübnan’a ve Yemen’e kadar desteklediği silahlı/siyasi gruplar ile bağını kessin
Müzakere şartlarının yer aldığı listelere girmeyen talepler de var elbette. Mesela İran’ın petrol başta olmak üzere yer altı kaynaklarının ABD ve Batı kontrolüne alınması gibi. Bu arada ABD-İsrail cephesinin İran’da rejim değişikliğini sağlamak, İran’ın demokratikleşme sürecinin önünü açmak gibi hedefleri kesinlikle yok. Bu cephe açısından İran’da süper baskıcı bir yönetim olabilir; önemli olan ABD-İsrail cephesi ile iyi ilişkiler kurması!
Peki ateşkesi şüpheli kılan faktörler neler?
Öncelikle ABD Başkanı Trump’ın oldukça öngörülemez ve dengesiz olduğu; ABD’deki dış işleri ve güvenlik kurumları ile arasındaki politika farklılıklar sebebiyle sık sık yalpaladığı aşikar. Ancak Trump’ın aslında açıkça bir savaş suçu ilanı olan “Bir medeniyeti tarihe gömeceğiz” açıklamasından saatler sonra böyle bir ateşkesi kabul etmesini, sadece Trump’ın öngörülemezliği ile açıklamak mümkün değil. En........