Doğu Akdeniz kumarında Libya ile bir el daha |
Libya’yı 15 yıldır yabancı güçlerin çıkar rekabeti, farklı grupların güç mücadelesi, kabile ve aile kavgalarıyla paçavraya çevirenler kozlarını yeniden paylaşıyor.
Libya’yı devlet olmaktan çıkaran aktörler, dillerindeki ‘Tek Libya’ sloganına rağmen ülkenin iki hükümet, iki meclis ve iki ordu şeklinde bölünmesinin sorumluluğunu taşıyor. Libya’nın başına örülen çorap, özünde devletin bütün kurumlarıyla yok edilmesi, işlevsiz bırakılması ya da belli grupların çıkar aracına dönüştürülmesinden başka bir şey değildi.
Batı yakasında Mısrata-Trablus-Zaviye hattındaki güçleri destekleyen Türkiye’nin 2019’daki askeri müdahalesi bu bölünmeyi bitirmek yerine Sirte hattında kalıcı hale getirdi. Ankara’nın 2011’de önce “NATO’nun Libya’da ne işi var” diye çıkışan, 24 saat sonra Muammer Kaddafi’yi satan meşhur ‘U’ dönüşünün arkasında ABD’nin dayatması ve Fransa’nın rol çalan kışkırtması vardı. ABD ülkenin doğusunu kontrol eden Libya Ulusal Ordusu Komutanı ve eski CIA aparatı Halife Hafter’in 2019’da başkent Trablus’u düşürmek üzere başlattığı hamleyi, Rusya’nın NATO’yu güneyden çevreleme planının bir parçası olarak görüyordu. O yüzden Türkiye’nin askeri müdahalesi Amerikan çıkarlarıyla tutarlıydı. Fakat Libya’daki bölünmüşlük ve istikrarsızlık küresel enerji arzındaki daralmaları artırıyor.
O yüzden Amerikan yönetimi, Libya’yı bir bütün olarak kontrol altında tutabilmek ve enerji kaynaklarına hükmedebilmek için bölünmüşlüğü bitirmek üzere yeni bir girişim başlattı. Başkan Trump’ın Libya Özel Temsilcisi Massad Boulos, Trablus’taki Ulusal Mutabakat Hükümetinin başındaki Abdülhamid Dibeybe’nin başbakanlığını sürdürmesi, Halife Hafter ya da oğlu Saddam Hafter’in de başkanlık konseyi başkanı olmasını içeren bir formülle geldi.
Ankara da 7 yıldır çıkmazda ve bir çıkış stratejisine ihtiyacı var; birkaç yıldır Hafter tarafıyla düşmanlığı dostluğa çevirmeye dönüştürme çabalarını da Amerikalıların girişimleriyle birlikte okumak gerekiyor.
Batı güçlerinin nefretini kazanmış olan Hafter kendisi olmasa oğlu Saddam için Libya’nın liderliğine oynuyor. 2019’da Rusya, Mısır ve BAE’nin desteğiyle başaramadığını yeni bir askeri hamleyle elde etme şansı kalmadı. Türkiye’nin çıkmazdan kurtulmak için Bingazi tarafıyla köprüleri kurma ihtiyacı Hafter’e de çıkış fırsatı sunuyor.
Normalleşmesinin anlam kazanabilmesi için Hafter’in destek verdiği Libya Ulusal Meclisinin, 2019’da Türkiye’nin Trablus hükümeti ile imzaladığı deniz yetki alanları mutabakat muhtırası ve askeri iş birliği anlaşmasını onaylaması gerekiyor. Bu anlaşmalar meclis onayından geçmediği için kadük kaldı.
Tabii yeni girişimler müttefikleri........