İran, Venezuela Değil: Kritik Eşik |
Geçen hafta ABD’nin İran’a yönelik olası bir saldırı planladığına dair iddialar uluslararası gündemi ciddi biçimde gerdi. Ancak bu plan, çeşitli diplomatik, bölgesel ve stratejik faktörlerin birleşimi nedeniyle şimdilik ertelendi.
Beyaz Saray’a göre, İran’dan gelen ve kitlesel infazların durdurulduğuna dair resmi güvenceler, saldırı tehdidinin geri çekilmesinde etkili oldu. Bunun yanı sıra Batı yanlısı bölgesel müttefiklerin ve İran’a komşu ülkelerin Washington’a yönelik yoğun diplomatik uyarıları, olası bir askeri operasyonun tüm bölgeyi ateşe sürükleyebileceği endişesini güçlendirdi. İran yönetiminin olası bir saldırıya karşı “tam kapsamlı savaş” tehdidini açık biçimde dile getirmesi de caydırıcı unsurlar arasında yer aldı.
Ancak kısa süre sonra ABD’nin Orta Doğu’daki askeri birliklerini yeniden konuşlandırması ve iki uçak gemisi grubunu bölgeye sevk etmesi, bu ertelemenin kalıcı olmayabileceğine dair yeni bir değerlendirmeyi beraberinde getirdi. Washington’da giderek daha fazla dile getirilen görüş, İran’a yönelik olası bir saldırı için mevcut askeri gücün yetersiz olduğu, bu nedenle şimdilik geri adım atıldığı ancak uygun koşullar oluştuğunda bu seçeneğin yeniden masaya konacağı yönündedir.
Bu makale, İran’a yönelik bir saldırıyı zorlayan ve erteleyen faktörleri; özellikle Çin ve Rusya’nın bu denklemdeki rolünü ele almaktadır.
İRAN NEDEN VENEZUELA DEĞİL
Çin ve Rusya’nın Venezuela’yı fiilen ABD nüfuzuna bırakması –hatta yeni yönetimle petrol ticaretine açık olmaları– ilk bakışta geri çekilme gibi görünse de, jeopolitik açıdan rasyonel bir tercihti. Venezuela, ABD’nin “arka bahçesi” olarak görülen, askeri savunulması maliyetli ve stratejik getirisi sınırlı bir cepheydi. Çin açısından ideoloji değil ticaret öncelikliydi; Rusya içinse Ukrayna savaşı sonrasında Venezuela ikincil bir dosyaya dönüşmüştü. Bu nedenle Venezuela’nın gözden çıkarılması, küresel bir yenilgiden çok bir öncelik hiyerarşisinin sonucuydu.
İran ise tamamen farklı bir kategoriye girer. Orta Doğu’nun merkezinde yer alan İran; enerji nakil hatlarını, İsrail’in güvenlik mimarisini, Körfez dengelerini ve Rusya ile Çin’in uzun vadeli stratejik çevresini doğrudan etkileyen bir ülkedir. İran’ın Amerikan–İsrail baskısıyla askeri olarak zayıflatılması ya da rejim değişikliğine........