Repulsion: Yalnızlığın duvarları çatlarken |
Roman Polanski’nin 1965 yapımı Repulsion filmi, deliliği anlatan bir film değildir, deliliğin ne kadar yakınımızda pusuda beklediğini anlatır. Aradaki fark önemlidir. Çünkü bu film, “öteki” bir akıl hastalığını izlememizi değil, normal dediğimiz şeyin ne kadar kırılgan olduğunu fark etmemizi ister. Bir apartman dairesi, bir genç kadın, birkaç gün süren yalnızlık… Hepsi bu. Ama bazen insanın çökmesi için büyük felaketlere değil, ürkütücü bir sessizliğe ihtiyacı vardır.
Polanski’nin Avrupa döneminin zirvelerinden biri olan bu film, siyah-beyaz estetiğiyle zaten en baştan şunu fısıldar. Burada gri alan yoktur. Ya içeridesindir ya dışarıda. Carol’un (Catherine Deneuve) dünyası da tam olarak böyledir. İçeride sıkışmış, dışarıyla teması neredeyse kopmuş bir bilinç hâli.
Carol konuşmaz. Ama film konuşur. Duvarlar konuşur. Saatler, çatlaklar, çürüyen yiyecekler konuşur. Polanski’nin ustalığı tam da burada başlar: Dış dünya sustukça, iç dünya bağırır.
Carol’un aksanı… Film ilerledikçe fark edilen o küçük ama rahatsız edici ayrıntı… Polanski bunu bir oyunculuk kusuru olarak değil, bilinçli bir varoluşsal işaret olarak kullanır. Göçmen olmak, bir yere ait olamamak, dili bile tam sahiplenememek… Bunlar sadece sosyolojik meseleler değildir; psikolojik yarılmaların da başlangıç noktalarıdır.
Jean-Paul Sartre “Cehennem başkalarıdır” derken, belki de Carol’un yaşadığı şeye çok yakındı. Çünkü Carol için cehennem, erkeklerdir, bakışlardır, seslerdir ve temastır. Ama asıl cehennem, kendisiyle baş başa kaldığında başlar. Dünya çekildiğinde geriye kalan şey, bastırılmış korkuların ve travmaların sessiz ama acımasız yürüyüşüdür.
Bu filmde delilik bir patlama değildir. Bir kırılma anı yoktur. Delilik, yavaş yavaş genişleyen bir çatlak gibidir. Önce duvarda belirir, sonra zihinde.
Repulsion’ın belki de en çarpıcı yanı, mekânın sabit kalıp anlamının değişmesidir. Daire aynı dairedir, ama Carol’un algısı değiştikçe daire de değişir. Salonun iki sahnede olduğundan daha........