Coğrafya kader midir yoksa keder mi? |
"Petrol zenginliği kader değildir. Nijerya ve Venezuela için keder, Norveç için kalkınma oldu. Kaynak değil, akıl belirler sonucu. Coğrafya keder olabilir. Ama kader asla değildir."
Mahfi Eğilmez ile ortak kitabımız “Ekonomi 101”de bu kader ve keder ayrımına değinmiştik. Petrol kimine saadet kimine dert getirmiş. İran da petrol zenginliğini istikrarlı, kapsayıcı ve sürdürülebilir bir kalkınmaya dönüştürememiş ülkelerden biri.
Darbeyle devrilen Başbakan Muhammed Musaddık döneminden beri İran’ın petrol zenginliği ekonomik kaderini belirlemedi. Batı’nın göz diktiği zengin petrol yatakları İran'a keder getirdi. Bu değerli varlık, Norveç örneğinde olduğu gibi kalkınmaya dönüşemedi. Bir ülkenin zengin doğal kaynakları, doğru kurumlar, iyi politikalar ve yönetişim yoksa kalkınmayı getirmeyeceği saptaması İran örneğinde de doğrulandı.
Piyasalar üzerine İran gölgesi düştü
Sadece piyasalar değil neredeyse bugünlerde herkes tek bir soruya kilitlenmiş durumda. Bu ay başında Cenevre'de iki ülke arasında başlayan görüşmelerden çıkacak sonuç merakla bekleniyor. Amerika İran’a saldırır mı? Görünen o ki İran gerilimi bir süre daha devam edecek. Bu süreç hem küresel ekonomi hem de Türkiye için kritik önem taşıyor. Çünkü İran, ABD’nin sorun yaşadığı diğer ülkelere mesela Venezuela'ya benzemiyor.
İran’ı farklı kılan ne?
- İran, dünyanın en büyük petrol ve doğalgaz rezervlerinden birine sahip. Küresel enerji arz güvenliği açısından kilit aktörlerden biri. Olası bir savaşın petrol fiyatlarını sert biçimde yukarı çekmesi, enflasyonu tetiklemesi ve küresel finans piyasalarında dalgalanma yaratması kaçınılmaz olur.
- İkinci kritik başlık ise Hürmüz Boğazı. İran ile Umman arasında yer alan bu dar su yolunda dünya petrol........