Ortadoğu’da süren savaş yalnızca askeri dengeleri değil, küresel enerji düzenini de sarsmış durumda. Son iki haftada petrol piyasasında yaşanan sert hareketler bunun en açık göstergesi. Brent petrolü kısa sürede 100 doların üzerine çıkarken bazı işlemlerde 120 doların da üzerine test edildi. Bu dalgalanma tesadüf değil; enerji analistlerine göre bunun arkasında modern petrol piyasasının gördüğü en büyük arz şoklarından biri var.

Savaşın başlamasıyla birlikte dünyanın en kritik enerji geçitlerinden biri olan Hürmüz Boğazı fiilen kilitlendi. Normal şartlarda küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si bu dar geçitten geçiyor. Ancak çatışmalar ve tanker saldırıları nedeniyle gemi trafiği neredeyse tamamen durmuş durumda.

Bu durum, petrol piyasasında “lojistik şok” olarak adlandırılan bir tablo yarattı: petrol üretiliyor, fakat güvenli şekilde taşınamıyor.

Analistlere göre piyasadaki yükselişin nedeni

Reuters ve diğer uluslararası finans kuruluşlarının görüştüğü enerji analistlerine göre piyasalar şu anda doğrudan arz kesintisini fiyatlıyor. Hürmüz Boğazı üzerinden geçen petrol akışındaki kesinti küresel petrol akışının beşte birini etkiliyor ve bu da fiyatların kısa sürede sıçramasına yol açıyor.

Bloomberg’e konuşan bazı trader’lar ise durumun ciddiyetini şu ifadeyle özetliyor: Tanker trafiği neredeyse durmuş durumda ve Körfez’de boş süpertanker sayısı hızla azalıyor. Bu da üretimin bile kısılabileceği anlamına geliyor.

Kısacası piyasalar artık yalnızca savaş riskini değil, fiziksel bir arz daralmasını fiyatlıyor.

Petrol neden önce yükselip sonra düşüyor?

Son günlerde dikkat çeken bir başka gelişme ise petrol fiyatlarının sert yükselişin ardından zaman zaman geri çekilmesi. Enerji analistleri bunu “savaş piyasası davranışı” olarak tanımlıyor.

İlk aşamada piyasalar panik fiyatlaması yapıyor. Savaş başladığında petrol hızla yükseliyor.İkinci aşamada yatırımcılar stoklara ve alternatif üretim kapasitesine bakarak kısmi satış yapıyor.Üçüncü aşamada ise sahadaki gelişmeler yeniden fiyatlanıyor ve fiyatlar tekrar yukarı dönebiliyor.

Business Insider’a konuşan bazı piyasa stratejistleri petrol piyasasında “yüksek volatilitenin yeni normal” olduğunu belirtiyor.

Hürmüz gerçekten kapanırsa ne olur?

Enerji düşünce kuruluşları ve bankalar şu anda üç temel senaryo üzerinde duruyor.

1. Kısa süreli aksama senaryosuEğer tanker trafiği birkaç hafta içinde kısmen normale dönerse petrol fiyatları yüksek kalmaya devam eder ancak 100–120 dolar bandında dengelenebilir.

2. Uzayan lojistik kriz senaryosuBankacılık ve enerji analizi yapan kurumlara göre Hürmüz’deki aksama haftalarca sürerse petrolün 130–150 dolar bandına çıkması mümkün.

3. Tam enerji şoku senaryosuBazı analistler bunun modern petrol tarihindeki en büyük arz kesintisine dönüşebileceğini söylüyor. Hürmüz’den geçen petrol akışı uzun süre kesilirse küresel piyasada ciddi bir arz açığı oluşabilir. Bu durumda petrolün 150 doların üzerine çıkması ve hatta 200 dolara yaklaşması ihtimal dahilinde görülüyor.

Bu ihtimal abartılı sayılmıyor. Çünkü savaşın başlamasından bu yana petrol fiyatları zaten yaklaşık yüzde 40 yükseldi ve piyasa hala arzın ne kadarının kaybolduğunu hesaplamaya çalışıyor.

Enerji piyasalarının asıl korkusu

Enerji analistlerinin ortak vurgusu şu: asıl mesele petrol üretimi değil, petrolün taşınması.

Körfez ülkeleri hala üretim yapıyor. Ancak tankerlerin hareket edememesi, limanların risk altına girmesi ve bazı rafinerilerin güvenlik nedeniyle kapanması küresel tedarik zincirini kırıyor. Nitekim Suudi Arabistan’daki bazı enerji tesislerine yönelik saldırılar da piyasadaki paniği artırdı.

Bu nedenle enerji piyasaları artık tek bir soruya odaklanmış durumda:

Hürmüz ne zaman açılacak?

Eğer diplomatik bir çözüm kısa sürede ortaya çıkmazsa, bugün konuşulan petrol fiyatı birkaç ay sonra geriye dönüp bakıldığında “krizin başlangıç seviyesi” olarak bile hatırlanabilir.

Çünkü petrol piyasasında tarih bize aynı dersi veriyor:Enerji krizleri çoğu zaman savaş başladığında değil, petrolün taşındığı yollar kapandığında derinleşir.

© Ekonomim