İstihdamda son durum |
Dünya ekonomisinde istihdam piyasasını aynı anda değiştiren üç güçlü dalga var: Yapay zekâ, yükselen korumacılık ve artan jeopolitik riskler.
İlk bakışta birbirinden bağımsız görünen bu üç gelişme aslında aynı noktada birleşiyor. Yapay zekâ şirketlerin daha az çalışanla daha fazla üretmesine imkân veriyor. Korumacı politikalar üretimi yeniden ülke içine çekmeye çalışırken küresel ticareti yavaşlatıyor. Jeopolitik gelişmeler ise enerji maliyetlerini artırıyor, tedarik zincirlerini bozuyor ve şirketlerin yatırım kararlarını öteliyor.
İşsizlik düşük ama yeni iş bulmak zorlaşıyor
Öncelikle küresel istihdam piyasasının genel görünümüne bakalım. Uluslararası Çalışma Örgütü ILO, küresel işsizlik oranının 2026 yılında %4,9 seviyesinde kalmasını bekliyor. OECD ülkelerinde de işsizlik oranı benzer seviyelerde. Dolayısıyla manşet rakamlarda büyük bir bozulma görünmüyor.
Ancak detaylara indiğimizde farklı bir tablo ortaya çıkıyor. İstihdam artışı yavaşlıyor. Şirketlerin yeni çalışan alma iştahı azalıyor. Özellikle gençlerin iş bulması giderek zorlaşıyor. ILO’ya göre dünyada çalışmak istediği halde işe erişemeyenlerin sayısı 408 milyona ulaşmış durumda.
Bu görünümü değiştiren en önemli gelişmelerden biri ise yapay zekâ.
Yapay zekânın ilk kaybedeni gençler mi?
Uzunca bir süredir yapay zekânın milyonlarca insanı işsiz bırakıp bırakmayacağını tartışıyoruz. Bugüne kadarki veriler henüz böyle kitlesel bir iş kaybına işaret etmiyor. Ancak daha sessiz bir dönüşüm yaşanıyor. Stanford Digital Economy Lab’ın ABD’deki milyonlarca çalışanın bordro verilerini inceleyen araştırması oldukça dikkat çekici. Yapay zekâya yüksek derecede maruz kalan mesleklerde çalışan 22-25 yaş grubunun istihdamı, yapay zekâya daha az maruz kalan benzer genç çalışanlara kıyasla olması beklenen seviyenin altında.
Deneyimli çalışanlarda ise aynı ölçüde bir ayrışma görülmüyor. Bunun nedeni aslında oldukça basit. Genç çalışanların iş hayatına başlarken yaptığı birçok görev yapay zekânın en kolay üstlenebildiği işler arasında. Basit kod yazmak, veri toplamak, rapor hazırlamak, metin oluşturmak........