Mısır’a giden tekstilci Diyarbakır Bismil’e gider mi? |
Türkiye İş Bankası’nın Bismil/Diyarbakır Tarım İhtisas Şubesi’nin açılışı için 9 Ekim Perşembe günü Bismil’deydik.
Bismil’e ulaşmak için sabahın dördünde yola çıktım. İzmir’den 05.40 uçağı ile Diyarbakır’a oradan da kara yolu ile Bismil’e geçtim. Şube açılışından sonra çiftçilerle sohbet ettik. Sohbet sonrası Diyarbakır’a dönerek Sabiha Gökçen Havalimanı’na, oradan da kara yolu ile Sapanca’ya gittim. Ekonomi gazetemizin, PwC (PricewaterhouseCoopers) desteği ile düzenlediği 4. Dönüşen Liderlik Zirvesi’nde “Tarımda Riski Yönetmek” konulu bir konuşma yaptım ve 11 Ekim’de İzmir’e döndüm.
Bismil’e yaklaşık iki yıl önce 22 Kasım 2023’te yine İş Bankası’nın “çiftçi buluşması” için gitmiştim. Bir kıyaslama yapmam gerekirse; çiftçiler iki yıl öncesine göre pamuk fiyatından, kuraklıktan, su sorunundan daha çok şikayetçi. Sorunların bilinmesine rağmen çözüm üretilmemesinden yakınıyor. Fark ödemesi(prim) sisteminden dekar başına doğrudan gelir desteğine geçilmesinin yanlış olduğunu düşünüyorlar.
Türkiye İş Bankası’nın ülke genelinde faaliyet gösterecek 56 tarım ihtisas şubesinden biri olan Bismil Diyarbakır Tarım İhtisas Şubesi’nin 9 Ekim’de açıldı.
Bismil’deki konuşmamda da belirttim, 2025 yılı, tarım açısından çok zor geçiyor. Zirai don, kuraklık, aşırı sıcak, dolu gibi olumsuz hava koşulları üretime ciddi zarar verdi. Artan üretim maliyetlerine rağmen bir çok üründe çiftçideki fiyat adete yerinde saydı. Bazı ürünlerde fiyatlar geçen yılın gerisinde kaldı.
Hayvancılıkta süt krizi yıllardır devam ediyor. Ulusal Süt Konseyi’nin açıkladığı referans fiyatı takan yok. Birçok üretici bu fiyatın altında süt satmak zorunda kalıyor. Şap hastalığı nedeniyle hayvancılıkta ciddi verim kayıpları yaşandı.
Tarımda destekleme modeli değişti. Destekler erken açıklanıyor ancak çok geç ödeniyor. Erken açıklanması olumlu olsa da geç ödenince çiftçiye yararı olmuyor.
Su ve buna bağlı kuraklık ülkenin en önemli sorunu haline geldi. Eskiden hasat olunca çiftçinin yüzü gülerdi, şimdi hasat olunca çiftçi kara kara düşünüyor. Yaptığı masrafı, elde ettiği gelirle karşılayamama sıkıntısı yaşıyor.
Bir yandan da tüketicinin alım gücünün düşmesi nedeniyle birçok üründe talep azaldı. Tüketici, “fiyat yüksek” diye tüketimi kıstı. Üretici, “fiyatlar düşük” para kazanamıyorum diye şikayet ediyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı hayvancılıkta 2024 yılı itibariyle, bitkisel üretimde 1 Ocak 2025’ten itibaren planlı üretime geçti. Bitkisel üretimde planlı üretim kapsamında 13 ürün ve yem bitkilerine ilave destek ödeniyor. Diyarbakır’ın Bismil ilçesinde bu 13 üründen 8’i planlama kapsamında. Bu ürünler arpa, buğday, mısır, mercimek, nohut, ayçiçeği, soya ve pamuk. İlave olarak, yem bitkileri var. Yem bitkileri ülkenin tümünde destekleniyor. Bismil’de planlama kapsamında olmayan ve ilave destek verilmeyen ürünler ise; kuru fasulye, kuru soğan, patates, kanola ve aspir.
Bismil Tarım İlçe Müdürlüğü’nün yerel medyada yer alan 2025 yılı verilerine göre, ilçede Çiftçi Kayıt Sistemi’ne (ÇKS) kayıtlı 1,2 milyon dekar tarım arazisi var. En fazla ekimi yapılan ürün 544 bin dekar ile buğday. Pamuk ekim alanı 402 bin dekar ile ikinci sırada. Diğer........