Savaş Karşıtı Bir “Destan”: Troya Blues |
Abdullah Ezik’in ikinci şiir kitabı Troya Blues 2025’in son çeyreğinde Everest Yayınları tarafından okurla buluşturuldu. Homeros’un İlyada eserinde destanlaştırılan Truva Savaşı’nın yeniden yazımına dayanıyor. Öncelikle kitabın adında geçen isimler iki farklı dönemin simgeleri olarak kabul edilebilir. Binlerce yıl önceki savaş ile “yakın” çağlarda temelleri atılan bir müzik türü aynı tamlamada buluşuyor. Ayrıca blues müzik türü ağıt ve yas içerirken Truva Savaşı’na ait destan epik bir dile sahiptir fakat Troya Blues adlandırmasıyla bu epiğin geri plana atılıp başka duyguların öne çıkarılacağı izlenimi oluşturuluyor.
Leyla ile Mecnun anlatısı klasik şiirimizde mesnevi biçimiyle farklı şairler tarafından yazılmıştır. Şairlerin etkilenme endişesi dikkate alındığında her bir yazım okura farklı pencereler açar. Bazen bu yeniden yazım pratikleri Nâzım Hikmet’te görüleceği gibi (Yusuf ile Menofis, Tahir ile Zühre gönderisi) ideolojik bir söylem için zemin oluşturur. Edip Cansever ise varoluşa dair sorgulamayı trajedinin anlatım olanaklarından yararlanarak kaleme almıştır. Homeros’un yeniden yazımının en bilindik örneğiyse Melih Cevdet Anday’ın Kolları Bağlı Odysseus kitabında yer alan şiirlerdir. Antik mitolojinin modern dille yeniden yorumlanmasında epik duygular geri çekilip varoluş, bellek ve zaman sorgulanıp şiirin düşünsel arka planı güçlendirilmiştir. Bu bağlamda Troya Blues benzer biçimde kahramanlık mitlerinden bağımsız bir Truva Savaşı’nı sahneliyor çünkü anlattığı her olay, durum ve hareket sinematograf şekilde aktarılıp insanın trajedisi işleniyor.
Troya Blues, tarihin her döneminde insanın evrensel bir gerçeği olarak süregelen savaşı şiire taşıyor. Truva Savaşı’nın özellikle seçilmesi, destanlar aracılığıyla dilden dile aktarılan kahramanlık mitleri için önemli bir eşiğe denk düşmesindendir. Gerekçesi ne olursa olsun savaşlar öz itibariyle aynı gerçeğe isabet eder: yıkım. Her yıkımda doğa ve insan zarar görür. Bu nedenle doğaya ve insan yaşamına en ağır darbeyi savaşlar indirmiştir. Antik bir destanın modern bir üslupla yeniden yazılması savaş-doğa ilişkisi açısından yeni bir kapı açıyor: ekolojik tahribat. Kapitalist aşama sonrası hız kazanıp yoğunlaşan ekolojik krizin arkaik zemininde savaşlar hep olmuştur. Savaşın doğayla çelişkisi Troya Blues’daki hüzne yol açan başka bir nedendir. İnsanın doğaya verdiği zarar karşısında temsilî açıdan ırmağın kabarıp köpürerek Akhilleus’u önüne katması, insanın doğaya karşı yenilgisini canlandırıyor:
“Skamandros ve Simoeis ırmakları
birbiri ardına kızıla çalmaya başlar
ve rengi değiştikçe suyun
mavi kızıla döndükçe, kızıl karaya
yazgısı değişmeye başlar
Troya ile Akhalar’ın
Yazgı, onlara yeni tuzaklar kurar.
Irmak, suyu döndükçe önce kızıl ardından
dile gelir ve hıncını kusmaya başlar Akhilleus’a” (s.89)
Uluslaşma süreçlerinde ortak bellek oluşturmaya katkı sağlayan destanlar, idealize edilmiş kahraman tipini halka sunar fakat kahramanlığın gizlediği bir gerçek, yaşamın ölüme karşı üstün tutulmamasıdır. Destanlarda kahramanların hikâyesi anlatılırken militarist biçimde........