Όταν ο Τραμπ παίζει τα ρέστα του αμερικανισμού - Του Χρήστου Κεφαλή |
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα έχει αναμφίβολα τεράστιες συνέπειες στους γεωπολιτικούς συσχετισμούς και στην παγκόσμια οικονομία. Ενώ σωστά επισημαίνεται ότι η διοίκηση Τραμπ μπλέχτηκε σε μια αδιέξοδη επιχείρηση, αποτελεί λάθος να αποδίδεται αυτό στο γεγονός ότι ο Τραμπ και οι συνεργάτες του παρασύρθηκαν από τον Νετανιάχου.
Στην πραγματικότητα η συγκεκριμένη επιλογή, όπως και οι άλλες ενέργειες της διοίκησης Τραμπ, υπηρετεί με συνέπεια τον κεντρικό στόχο της πολιτικής της: την υπερίσχυση στον ανταγωνισμό με την Κίνα.
Όταν στην αυγή της παγκοσμιοποίησης οι αμερικάνικοι κολοσσοί μετέφεραν την παραγωγή τους στην Κίνα για να εκμεταλλευτούν το φτηνό εργατικό δυναμικό της, διέθεταν αποφασιστική υπεροχή σε όλους τους τομείς και ήταν ικανοί να επιβάλλουν τους δικούς τους όρους. Έχοντας χάσει έκτοτε ένα μεγάλο μέρος της, είναι φυσικό η αμερικάνικη ηγεσία να προσπαθεί να την ανακτήσει.
Και η αποτυχία επίτευξης αυτού του στόχου μέσω της παραδοσιακής συμμαχίας με τους Ευρωπαίους, εξαιτίας της στασιμότητας του δυτικού καπιταλισμού, οδήγησε τις αμερικάνικες ελίτ, ή τουλάχιστον ένα μέρος τους, στην αναζήτηση πιο δυναμικών λύσεων. Αυτή την κατεύθυνση εκφράζει η διοίκηση Τραμπ, με το εγχείρημά της να ελέγξει παγκόσμια, μέσω γυμνής στρατιωτικής ισχύος, τους κύριους ενεργειακούς πόρους και τις πρώτες ύλες. Υπολογίζει έτσι να πνίξει το δυναμισμό της Κίνας, εξαναγκάζοντάς την, όπως και την Ευρώπη, να εμπορεύεται με τις ΗΠΑ υπό δυσμενείς όρους. Σε αυτή την επιδίωξη η διοίκηση Τραμπ υποτάσσει τα πάντα, επιφυλάσσοντας ακόμη και για τους παραδοσιακούς Ευρωπαίους συμμάχους της ένα ρόλο κομπάρσου.
Τηρουμένων των αναλογιών, η παγκόσμια εξόρμηση του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού υπό τον Τραμπ ενάντια στην Κίνα, φέρνει στο μυαλό το ναζιστικό σχέδιο κατάκτησης της Ευρώπης στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εξαπολύοντάς τον, οι ναζί επεδίωκαν να περιορίσουν τη Γαλλία και την Αγγλία σε τρίτης σειράς δυνάμεις, να διαλύσουν πρώτα και κύρια την ΕΣΣΔ, και κατακτώντας ζωτικό χώρο σε Ανατολή και Δύση, από κοινού με την Ιαπωνία, να αποκτήσουν την παγκόσμια ηγεμονία, κατανικώντας τις ανερχόμενες τότε ΗΠΑ.
Υπάρχει, όμως, μια ουσιώδης διαφορά. Το σχέδιο των ναζί ήταν εξαρχής μη ρεαλιστικό: απέναντι στη συνδυασμένη ισχύ της ΕΣΣΔ, όπου παρά τις σταλινικές προδοσίες διατηρούνταν οι κατακτήσεις της Οκτωβριανής Επανάστασης, και των ΗΠΑ, με τα τεράστια βιομηχανικά τους αποθέματα, οι ναζί διέθεταν μόνο μια τακτική υπεροχή χάρη στον ταχύτερο εξοπλισμό τους, που ήταν μοιραίο να ξεφουσκώσει. Γι’ αυτό, ακόμη και στη στιγμή της μεγαλύτερης επέκτασής τους, όταν φαινόταν να πλησιάζουν στο στόχο τους, δεν είχαν πραγματική τύχη. Ο Τραμπ, αντίθετα, βασίζεται στα υπαρκτά ρέστα της παγκόσμιας ηγεμονίας των ΗΠΑ, τα οποία παρέχουν ακόμη ένα στρατηγικό πλεονέκτημα: η αμερικάνικη υπεροχή στον στρατιωτικό τομέα, η ηγεμόνευση της παγκόσμιας οικονομίας μέσω του δολαρίου, κάποια κατάλοιπα τεχνολογικής υπεροχής σε ορισμένους τομείς.
Το αποφασιστικό σημείο όμως είναι ότι ενώ τα ρέστα του αμερικανισμού αρκούν για επιμέρους επιτυχημένα πλήγματα υπό ευνοϊκές περιστάσεις, σε γειτονικές χώρες όπως η Βενεζουέλα, δεν είναι τόσο σημαντικά ή ανεξάντλητα, που να επιτρέπουν την ανάληψη νικηφόρων, αποτελεσματικών εγχειρημάτων σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Με το Ιράκ και το Αφγανιστάν να αποτελούν πρότερα παραδείγματα όταν ο συσχετισμός δύναμης ήταν σαφώς πιο ευνοϊκός για τις ΗΠΑ, το Ιράν έχει κάθε πιθανότητα να αποτελέσει τον τελευταίο κρίκο της αλυσίδας. Και αν οι προηγούμενες αμερικάνικες αποτυχίες ξόδεψαν το κεφάλαιο του αμερικανισμού, η τωρινή ξοδεύει τα ρέστα ή τους τόκους του.
Η λογική συνέχιση της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης, εφόσον το ιρανικό καθεστώς δεν παραδίδεται, είναι η χερσαία εμπλοκή, με τη σχεδιαζόμενη απόβαση σε κάποια ιρανικά νησιά στον Περσικό. Οι στρατιωτικοί ειδικοί συμφωνούν ότι θα πρόκειται για ριψοκίνδυνη επιχείρηση, χωρίς ρεαλιστική στόχευση και με μηδαμινές πιθανότητες επιτυχίας.
Αν θα θέλαμε ένα ιστορικό προηγούμενο εδώ, όλα υποδεικνύουν το Βατερλό του Τσόρτσιλ στην Καλλίπολη το 1915. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία έπνεε τότε τα λοίσθια, έχοντας δεχτεί ισχυρά πλήγματα ακόμη και από τα μικρά βαλκανικά κράτη. Ωστόσο, η επίθεση στην Καλλίπολη κατευθύνθηκε στο πιο ισχυρό στρατιωτικά σημείο της και κατέληξε σε ένα μεγαλειώδες φιάσκο. Μια αμερικάνικη απόβαση στον Περσικό θα φέρει τις πολεμικές επιχειρήσεις στο πεδίο όπου το Ιράν διαθέτει υπεροχή, όντας ικανό να κτυπά τις αμερικάνικες δυνάμεις από όλες τις μεριές. Και το καθεστώς, παρότι είναι αντιλαϊκό και έχει εξασθενίσει από τους βομβαρδισμούς, διατηρεί την ισχύ και έχει προετοιμαστεί για να εκμεταλλευτεί αυτά τα πλεονεκτήματα. Μια τέτοια επέκταση των επιχειρήσεων, που συμβαδίζει με την επιθετική λογική του τραμπισμού, θα αποβεί έτσι πιθανότατα η δική του Καλλίπολη.
Η εύθραυστη εκεχειρία στην οποία συμφώνησαν ο Τραμπ και η ιρανική κυβέρνηση αποτελεί ουσιαστικά ομολογία του αδιεξόδου της αμερικάνικης πολιτικής, ενόψει της βέβαιης αποτυχίας μιας αμερικάνικης κλιμάκωσης όπως αυτή που σκιαγραφήθηκε και της καταστροφής που θα προέκυπτε αν οι Αμερικάνοι χτυπούσαν ενεργειακές και συγκοινωνιακές υποδομές και το Ιράν ανταπέδιδε με ανάλογα πλήγματα στις γειτονικές χώρες. Μπορεί όμως να διαρκέσει;
Όλοι οι αναλυτές συμφωνούν ότι κάτι τέτοιο είναι εξαιρετικά απίθανο αν όχι αδύνατο, λόγω της τεράστιας απόστασης των θέσεων των δύο πλευρών. Ακόμη και αν υποθέσουμε ότι θα βρεθεί ένας συμβιβασμός στο Ισλαμαμπάντ, η επιμονή του Ισραήλ για συνέχιση των εχθροπραξιών στον Λίβανο θα απειλεί σε κάθε στιγμή να τον τινάξει στον αέρα. Και ακόμη και αν το Ισραήλ και ο Λίβανος καταλήξουν σε μια συμφωνία, που θα περιλαμβάνει τον αφοπλισμό της Χεσμπολάχ, η τελευταία ασφαλώς δεν θα παραδώσει τα όπλα, ώστε το αδιέξοδο θα διατηρηθεί – απλά θα κρυφτεί για λίγο κάτω από το χαλί.
Μια αμερικάνικη ήττα στο Ιράν δεν θα είναι, βέβαια, μια νίκη των λαών. Το καθεστώς των μουλάδων θα κερδίσει μια παράταση ζωής και θα μπορεί να εξάγει πόλεμο και χάος στην περιοχή, μέσω των αντιπροσώπων του τύπου Χαμάς, Χεσμπολάχ και Χούθι, καταπιέζοντας τον ίδιο τον ιρανικό λαό και τους Κούρδους. Μακροχρόνια όμως αυτή η ήττα μπορεί έμμεσα να συνεισφέρει, και ήδη συνεισφέρει, στην άνοδο των λαϊκών κινημάτων στον κόσμο, αν κρίνουμε από τις τεράστιες αντιπολεμικές διαδηλώσεις στις ΗΠΑ.
Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η εξασθένηση των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων της Ευρώπης έδωσε το έναυσμα για τη νικηφόρα επανάσταση στη Ρωσία, τον αδύνατο κρίκο της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας. Οι πολιτικές του Τραμπ, επεμβάσεις, εμπορικοί πόλεμοι, κοκ, αδυνατίζουν σήμερα τον παγκόσμιο καπιταλισμό, εντείνοντας στο έπακρο τις αντιφάσεις και τα κρισιακά φαινόμενά του. Και αν ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός παίζει τα ρέστα του στο Ιράν, όπως ο ρωσικός τα ξοδεύει στην Ουκρανία, αυτό το αδυνάτισμα, που πληρώνεται από τους λαούς με ποτάμια αίμα, βοηθά να έρθουν στο επόμενο στάδιο οι λαοί στο ιστορικό προσκήνιο. Μόνο αυτός ο παράγοντας μπορεί να κόψει οριστικά το γόρδιο δεσμό των γεωπολιτικών ανταγωνισμών και των πολέμων, θέτοντας τέρμα στο ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα, που τους γεννά και τους γιγαντώνει.