Sena Türkmen ile Onur Köybaşı Söyleşti |
Canlı Yayın Tekrarları
Popüler Kültür Tiyatro Sinema Müzik
Sena Türkmen ile Onur Köybaşı Söyleşti
Onur Köybaşı · 29 Ekim 2026 • 10 Dakika 33 Saniye · 0 yorum
Onur Köybaşı: “Yaşamayı acaba bilecek miyiz?” diyen Derrida’dan Rocky Balboa’ya, alkışlardan vazgeçenlerden ringlere ve mutfağa, nergis kokusundan anlam avına, misafir ağırlamak istemeyen koltuktan yok edilmemiş toza, zanlılardan kendine acıma partisine, anatomi sanrısından kurtulmamız gerekenlere uzanan ve daha pek çok imgeyle çoğalan şiir kitabın Zorba Şifa, Edebi Şeyler etiketiyle okuruyla buluştu. Hayırlı olsun, hoş geldin.
Söyleşimize başlamadan önce, bu konuşmaya eşlik etmesi için senden bir şarkı rica etsem?
Sena Türkmen: Hoş bulduk. Öncelikle davetine çok memnun olduğumu belirtmeliyim Onur, emeğin için teşekkür ederim.
Yaşamayı öğrenmek umuduyla dinleyelim hadi: Peyk – Sobe
Onur Köybaşı: Bana kalırsa Zorba Şifa, önce nefesi derin almakla, sonra o nefesi kontrol etmeye çalışmakla başlıyor. Ama ilerledikçe bunun yalnızca iyileşmenin değil, affetmenin, hesaplaşmanın, hatta ayakta kalmanın ne anlama geldiğini yeniden düşünmenin kitabı olduğunu da hissediyorum. “Ayağa kalkmak mı kendini affetmek mi daha zor” diye soruyorsun, başka bir yerde “kimse kazandığını söyleyemez”, “yere düşmekle derdi yok, hâlâ ayakta olmaya şaşkın” diyorsun, hatta bazılarının daha ölmeden alkıştan vazgeçtiğini söylüyorsun. Sanki burada şifa, yarayı kapatmak ya da ringden galip çıkmak değil, yenilgiyle, geçmişle ve kendinle başka türlü bir ilişki kurabilmek. Zorba Şifa hangi yaradan, hangi hesaplaşmadan ve hangi “ayağa kalkma” ihtiyacından doğdu? Kitabın oluşum sürecinde seni bu şifa fikrine götüren hikâyeyi biraz anlatır mısın?
Sena Türkmen: Zorba Şifa önce bir şiir olarak ortaya çıktı, daha sonra kapsayıcılığını düşünerek ve bu ifadeyi epey benimseyerek kitabın ismi olmasını istedim.
Çağımızda iyi hissetmemenin hem normal karşılandığı hem de hemen ortadan kaldırılması gereken bir şey olduğu fikrini bir arada yaşıyoruz. Herkesin kendince yöntemleri oluşmuş. Televizyonda, sosyal medyada, akşam buluşmasında, WhatsApp grubunda bu yöntemleri konuşur olduk. Nefesi doğru alamadığımız söyleniyor, kendimizin en iyi versiyonu olmamız gerektiği, bir şeyleri anlayıp fark etmenin harika olacağı… İyileştirmek isterken insanın üzerine yeni bir “iyi olma” zorunluluğu konması, nasıl iyi olacağımıza dair popüler formüller dayatılması bende öfke yaratıyor. ‘İyi’, ‘şifalı’, ‘doğru’ herkes için aynı olabilir mi? Buyurgan bir iyi niyet bizi iyi edebilir mi? Duygulara kendi biçimlerinde yer açmak yerine her şeyi atlatmak, her şeyin geçeceğine inanmak mı gerekiyor? Kendin için keşfettiğin iyiyi, şifayı, doğruyu her fırsatta dayatmak bir yerden sonra eziyete dönüşebiliyor. Bence bu iyi niyet biçimi, günümüzde güçlenen bireyselleşmeyle de ilgili. Karşımızdakini dinlemeden, anlamadan, onun deneyimini bilmeden, kendi keşiflerimizden veya kulak aşinalıklarımızdan onun için en iyi olanı bulup çıkarabiliyoruz. Onu tanımamıza gerek yok, onun hayatının nasıl güzelleşeceğine çoktan kaniyiz. Böyle bir yerden gelindiğinde kendimi düşünülmüş, desteklenmiş, şefkatle sarılmış değil; sınırlarım ihlal edilmiş, varlığım ve kişiliğim es geçilmiş, hatta zorbalığa uğramış hissediyorum. Şifa merhametli bir sözcük olarak geliyor kulağa, ama herkese aynı iyilik halini dayatmak söz konusu olunca sahici bir iyi niyetten ve merhametten söz edemiyoruz.
Öte yandan şifa, evet, belirttiğin gibi kendinle kurduğun ilişkide… Yenilgilerle, geçmişle, kendimizle yaşamayı tekrar tekrar öğrenmemiz gerek. Düşmek ya da kaybetmek, insanın bütün hikâyesini anlatan bir başlığa dönüşmek zorunda değil. İyi olan her zaman usulca, güzelce gelmiyor ki. Bazen ayağa kalkmak ihtiyaç değil mecburiyet oluyor. O durumda ayağa kalktığımız için kendimizi mutlu sayabilecek miyiz? Kalktığında birlikte yaşayacağın kendin de başkalaşmış oluyor, üzüldüğün şey de.
Onur Köybaşı: “Kalıtsal Akor”da kalıtımın biyolojik çağrışımını, akorun ise farklı seslerin aynı anda var olabilme hâlini yan yana getiriyorsun. Şiirde bedenler değişiyor, işlevler değişiyor ama onları çalıştıran elektriğin aynı olduğu söyleniyor; hatta bir organ sökülüp başka bir bedende yeniden yaşamaya devam edebiliyor ve ‘eski beden hiç özlenmiyor’. Burada insanı kendisi yapan şeyin bedenden çok, bedenler arasında dolaşabilen bir canlılık, bir ruh ya da belki ortak bir frekans olduğunu mu düşünüyorsun? Bir yandan da ‘her elin farklı şeyler aradığı’, ‘herkesin farklı taktiği olduğu’ bir dünya var. Zorba Şifa boyunca seni aynı olanla farklı olanın, bize miras kalanla sonradan dönüştürdüğümüz şeylerin arasındaki bu gerilime çeken neydi? Ve insan, kendisine kalıtılan ‘akorun’ ne kadarını değiştirebilir?
Sena Türkmen: “Kalıtsal Akor”, canlılık üzerine düşündüğüm bir şiir olarak ortaya çıktı. Yaşamın tek bir biçime sığmayan devamlılığını ve canlılığın gücünü düşündüm. İnsandaki ruhla cihazlardaki elektrik arasında bir benzerlik kurdum. İnsanlarda ruh dediğimiz şeyi var eden şeyin temelde ortak olup olmadığını düşündüm. Tıpkı cihazlarda farklı işlevleri yerine getiren elektrik gibi.
Elektrik her cihazda başka bir işlev üstleniyor. Hepimizin aynı yaşamla dolu olduğunu söylerken, canlılığımızı farklı biçimlerde sürdürdüğümüzü de düşünüyorum. Ayrıştığımız çok fazla şey olsa da bir aradalığı düşünebilmek için bazen böyle ortaklık fikirlerine, bahsettiğin ortak frekans varlığına ihtiyaç duyuyorum. Bu ortaklık, bir aradalık hissinden etkileniyorum. Geçmişimizde ve özümüzde ortaklaşan canlılıkla —bu akorla— birlikte, farklılaşan işlevlerimizi ve seslerimizi düşündürmek istedim. Bize geçmişten kalan şeyi silemeyiz ama onunla kurduğumuz ilişkiyi, çıkardığımız sesi değiştirebiliriz. Akor aynı kalsa da eşsiz........