İran savaşının ekonomik sonuçları |
2008’de küresel resesyon, 2020’de pandemi, 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle başlayan savaş derken, dünya ekonomisi toparlanma fırsatı bulamadan sorun üzerine sorunla karşılaşıyor. İran savaşı bu zincirin son halkası oldu.
İran savaşı başlayalı dört hafta oldu. Petrol fiyatlarındaki tırmanmanın etkisini ceplerimizde hissediyoruz. Aslında küresel piyasalarda çok daha sert fiyat artışları olması gerekirdi. Ancak savaşın uzamayacağı beklentisi fiyatların daha da yükselmesini engelliyor. Fakat savaşın kısa sürede nasıl bitebileceği hiç belli değil. Bu da dünya ekonomisine ilişkin risklerin daha da yükselebileceği anlamına geliyor. Daha şimdiden, İran’daki savaşın yol açtığı kriz, Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol’a göre, tarihteki en büyük küresel enerji güvenliği krizi.
Meşhur sözdür: “Savaşta önce gerçekler ölür”. Yani duyduğumuz hangi yorumun doğru olduğunu bilemeyiz. Ne İran’ın, ne İsrail’in ne de Amerika’nın gerçek niyetlerini ve savaş kapasitelerini doğru bilme şansımız var. Hele bugün söylediğini yarın geri alan Trump söz konusu olduğunda, bu savaşın ne zaman ve nasıl biteceğini öngöremiyoruz.
Uluslararası yayınlarda da aynı belirsizliğin izlerini görmek mümkün. Durum öngörülemez olunca herkes kendi meşrebince bir yorum yapıyor ve bu nedenle aynı mecrada bile birbiriyle çelişen bir dizi yorumu okumak mümkün.
Arz yetersizliği aylarca devam edecek
Tüm bu bilinemezlik bir tarafa, savaş şimdiden dünya ekonomisinde ciddi bir hasara yol açtı. Çünkü savaş birkaç gün içinde bitse bile küresel petrol ve gaz piyasalarında arz yetersizliği aylarca devam edecek. Petrol ve gaz tesislerini herhangi bir fabrika gibi bir gün içinde çalıştırmaya başlamak mümkün değil. Zarar gören tesislerin yeniden ayağa kaldırılması uzun zaman alacak. İran’da Körfez bölgesinde hasar gören enerji altyapısının onarılması yılları bulacak.
Hürmüz boğazının fiilen kapanması, küresel enerji piyasalarını felç etti. Ama savaşın etkisi sadece enerji piyasaları ile sınırlı değil. Çünkü........