Karar felci ve BANI dünyası! |
VUCA’yı hatırlayın! 2010’ların mantra’sıydı;: Volatility (Değişkenlik), Uncertainty (Belirsizlik), Complexity (Karmaşıklık), Ambiguity (Muğlaklık). Kısaca “belirsizliği yönetin, karmaşıklığı çözün” diyordu. Ama 2020’den beri dünya başka bir faza geçti. Pandemi, çip krizi, jeopolitik şoklar, yapay zekanın patlaması… Artık çerçeve BANI: Brittle (Kırılgan), Anxious (Kaygılı), Nonlinear (Doğrusal Olmayan), Incomprehensible (Anlaşılamaz).
Fütürist Jamais Cascio’nun 2020’de ortaya attığı bu akronim, hiper-kaosu tarif ediyor.
Kırılganlık: Görünüşte sağlam sistemler tek bir darbede çöküyor – 2021’de Süveyş Kanalı’nda sıkışan tek gemi küresel ticareti haftalarca felç etti.
Kaygı: Sürekli tetikte olma hali karar felcini tetikliyor; McKinsey’nin 2024 raporuna göre üst düzey yöneticilerin r’si karar verememe stresinden şikayetçi. ‘karar felci’ yaşadıklarını söylüyor.
Doğrusal olmayan dinamikler: Kelebek etkisi ile bir deepfake videosu piyasaları altüst edebiliyor.
Anlaşılamazlık: Polycrisis – çoklu krizler zirvede; iklim, teknoloji, jeo ve ekopolitik tehditler iç içe geçip hiçbir modelin tutmasını imkânsız kılıyor.
Kısacsı, VUCA “belirsizliği azaltın” diyordu. BANI ise “kaosu yakıt yapın” ya da “belirsizlikle dans edin” diyor. Çünkü azaltmak artık mümkün değil.
1- Antifragile - kırılmaz olun. Nassim Taleb’in kavramı: Şoklardan zarar görmek değil, güçlenmek. Şirketler........