Türkiye’de emeklilik ve asgari ücret kıskacı |
Erken emeklilik, düşük gelir ve sosyal devletin zorlanan dengesi. (2025 güncel verileri ve uluslararası karşılaştırmalarla)
Türkiye’de emeklilik meselesi uzun yıllardır yalnızca “emeklilik yaşı” üzerinden tartışılıyor. Oysa sorun, tek başına kaç yaşında emekli olunduğundan çok daha derin. Asıl soru şudur: Türkiye’de insanlar hangi gelir düzeyiyle emekli oluyor ve emeklilik yıllarını hangi refah seviyesinde geçiriyor? Bugün gelinen noktada Türkiye, dünya ortalamasına göre erken emekliliğin yaygın olduğu; buna karşılık emeklilik gelirinin yaşam maliyetlerini karşılamada yetersiz kaldığı bir ülke görünümü sergiliyor. Bu tabloyu belirleyen en önemli unsur ise emeklilik sistemiyle doğrudan bağlantılı olan asgari ücret yapısıdır.
Bu yazı, Türkiye’de emeklilik sürecini; emeklilik yaşı, emeklilik süresi, emekli maaşları ve asgari ücret ekseninde ele almakta, tüm bu başlıkları OECD ve seçilmiş ülkelerle karşılaştırmalı, 2025 itibarıyla güncellenmiş rakamlarla değerlendirmektedir.
Türkiye’de emeklilik yaşı tartışmalarında sık yapılan hata, yasal yaş ile fiilî emeklilik yaşının aynı kabul edilmesidir. Oysa bugün Türkiye’de çok geniş bir kesim, yasal yaş sınırına ulaşmadan fiilen emekli olmaktadır. Özellikle EYT düzenlemesi sonrasında bu durum daha da belirginleşmiştir.
Fiilî ortalama emeklilik yaşı (2023–2024):
* Türkiye
* Erkek: 52 yaş
* Kadın: 49 yaş
OECD ortalaması
Erkek: 64,4
Kadın: 63,6
* Almanya: 64
* Fransa: 63
* İtalya: 66–67
* ABD: 65
* Japonya: 65
Bu tablo, Türkiye’nin OECD ülkeleri arasında fiilen en erken emekli olunan ülke konumunda olduğunu açık biçimde göstermektedir. Erkeklerde fark yaklaşık 12 yıl, kadınlarda ise 14 yıla kadar çıkmaktadır.
Emeklilik sistemlerinin mali yükünü belirleyen temel faktörlerden biri de emeklilikte geçirilen süredir. Yaşam süresinin uzaması, emeklilik harcamalarının artmasında belirleyici rol oynamaktadır.
2024 itibarıyla ortalama yaşam süresi:
* Türkiye: 77,7 yıl
* Erkek: 75,1
* Kadın: 80,3
Bu veriler ışığında emeklilikte geçirilen süre şu şekildedir:
* Türkiye
* Erkek: 23 yıl
* Kadın: 30 yıl
* OECD ortalaması: 19–21 yıl
* Almanya: 18–19 yıl
* Fransa: 22 yıl
* Japonya: 21–22 yıl
Türkiye’de özellikle kadınlar için emeklilik, yaşamın neredeyse üçte birini kapsayan uzun bir döneme dönüşmektedir. Bu durum, sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliğini zorlayan temel unsurlardan biridir.
Türkiye’de emekli maaşları........