Powell’ın bağımsızlık savaşı |
ABD Merkez Bankası Fed, tarihinde belki de ilk defa bu denli ciddi bir bağımsızlık savaşı veriyor. Merkez bankaları ile siyasetçiler arasında gerilim her zaman vardır, çünkü siyasetin doğası kısa vadeli sonuçlar üretmeyi gerektirir. Daha düşük faiz, daha çok büyüme, daha çok istihdam gibi.
Ancak bir ekonomide kısa vadede iyi olan her zaman uzun vadede de iyi değildir. Eskilerin dediği gibi, “can isteği bedene şifa” değildir. Can isteğiyle yediğiniz tatlı uzun vadede obezite ve beraberindeki sağlık problemlerini getirir. “Can isteğiyle” talebi şişirmek de uzun vadede enflasyon, hayat pahalılığı ve gelir dağılımında bozulma getirir. İşte bu sebeple siyasetçilerin kısa vadeli hedeflerini ekonomide uzun vadeli fiyat istikrarı ve sürdürülebilir büyüme çizgisine çekmek amacıyla merkez bankalarına siyasi baskılardan bağımsız karar alma güvencesi verilir. Bu amaçla başkan ve başkan yardımcılarının görev süreleri kanunla 14 yıllık bir koruma altına alınır.
Trump’ın birinci döneminde de Fed üzerinde “faizleri indir, ekonomiyi canlandır” baskısı vardı. Ancak o dönemde baskı söylem düzeyinde kaldı, Fed’in kararlarına somut bir yansıması olmadı. Yaptığımız uluslararası bir karşılaştırmada, siyasi baskının özellikle popülist liderler arasında yaygın olduğunu ama kurumsal yapının güçlü olduğu ülkelerde bu baskının Merkez Bankası kararlarını etkilemediğini gösterdik. 2010–2020 dönemini kapsayan o çalışma, birinci Trump döneminden hareketle ABD ile Türkiye arasında bir karşılaştırma imkânı sunuyordu. Elde ettiğimiz bulgular, yoğun baskıya rağmen kurumsal bağımsızlığın Fed’i ve dolayısı ile ABD’deki fiyat istikrarını koruduğunu ortaya koyuyordu.
İkinci dönem ise bambaşka bir kulvarda ilerliyor. Bu sefer sadece söylem yok, kurumsal yapıyı zayıflatıp başkanın gücünü artırmaya yönelik somut adımlar var. Önce Fed binasının renovasyonunda aşırı harcama yapıldığı ve bunun Kongre’den saklandığı gerekçesiyle Powell’a yönelik eleştiriler ve bir itibarsızlaştırma hareketi başladı. Sonrasında bu eleştiriler çok daha ağır bir seviyeye çekilerek Powell hakkında cezai soruşturma açıldı. Daha önce yine FOMC üyelerinden Lisa Cook, bir konut kredisi yolsuzluk iddiasıyla mahkemeye taşınmış ancak Yüksek Mahkeme görevden alınma talebini........