İran, M.Ö. 3000’li yılla­ra kadar uzanan saygın bir me­deniyetin kal­bi durumunda. Birçok hanedan­lığı, krallığa ev sahipliği yap­mış bir coğraf­yadan bahsedi­yoruz. Her medeniyetten bir şey almış bir coğrafya İran coğrafyası. İran’ın bugün bü­yük istihbarat açığı verdiği­ne bakmayın dönemin ilk is­tihbarat örgütü İran’da ku­rulmuş. Posta örgütü ilk defa bu coğrafyada hayat bulmuş.

İran yalnızlığı seçmiş bir devlet anlayışıyla yönetili­yor. Bu tercih kendisine ait. Bunun iki unsuru var. İlki, İslam Devrimi sonrası yö­netimin rejim ihracı politi­kasıyla İslam alemini Şiileş­tirerek kendine nüfuz alanı yaratma stratejisi. Bu misyo­ner ruh işlemedi.

Diğer unsur ise bölgede İs­rail karşıtlığını kullanarak nükleer güç olma stratejisi. Bu strateji İran halkına büyük devlet stratejisi olarak sunul­du ve bu strateji nedeniyle uluslararası dışlanmanın ya­rattığı etkiler, güçlü ve nük­leer bir İran’ın istenmemesi olarak anlatıldı.

Bugün geldiğimiz nokta bu stratejilerin İran halkında­ki karşılığının fazlasıyla za­yıfladığı yönünde. İran’da 2009’dan sonraki süreçte, bü­yük gösterilere sahne olan ve binlerce kişinin ölümüne ne­den olan protestolar yaşandı.

2009 yılında seçimlerde hile yapıldığı iddiaları son­rası orta sınıfın protestola­rı yalnızca büyük şehirlerin merkezinde görüldü.2017 ve 2019’daki büyük protestolar ise yine ekonomi kökenliy­di ve yoksul bölgelerle sınırlı kaldı. Bugün İran’da yaşanan gösterilerle karşılaştırılabi­lir en yakın protestolar 2022 yılında, Mahsa Amini’nin gö­zaltında ölümünün ardından yaşananlara benzer. 2022 yı­lından farkı ise daha büyük, daha geniş ve başladığından bu yana daha istikrarlı şekil­de büyümesi.

İran ekonomisi, İran İslam Devrimi sonrası izlenen po­litikalar nedeniyle yaklaşık 50 yıldır baskı altında. Dev­rim Muhafızları Ordusu eko­nominin geniş bir bölümün­de hâkim konumda. Bu yapı, İslam........

© Dünya