Dünyanın yeni duygu haritası |
Uluslararası ilişkiler alanının psikopolitik çerçevede analiz edilmesi oldukça yeni bir akım. Devletlerin rasyonel aktörler olarak kabul edilmesi ve sistemin temel aktörlerinin de devletler olduğu varsayımı; yakın zamana kadar “kurtlar sofrası” olarak tanımlanan bu arenadaki davranışları, çıkar hesaplarına dayandırıyordu. Devletlerin aklı olsa bile duygularının olmadığı düşünülüyordu. Toplumsal işleyişin düzenli yürümesini sağlamak üzere, hayali bir toplumsal sözleşme ile yetkilerimizi devrettiğimiz politik bir mekanizmanın böyle bir özelliği olamazdı. Rasyonalitesi ise ancak kararlar, kurumlar ve yaptırımların sistematiği üzerinden anlaşılabilirdi. Devlet denilen şey öfkelenemez, aşağılanma, incinme ya da intikam duyguları hissedemez; travmatize olması beklenemezdi.
Beklenemezdi diyorum, zira artık bekliyoruz. Şimdilerde devletleri oluşturan ve insan olmaktan doğan bazı hak ve yetkilerini devlet olarak tanımlanan siyasi merkeze devreden bireylerin duygu durumlarının, devletlerin davranışına birebir etki ettiğini düşünüyoruz. En azından politik psikoloji alanında çalışanlar olayın bir de bu yönü olduğunu anlatmaya çalışıyor. Toplumun duyguları siyasilerin karar alma süreçlerini etkiliyor; siyasi karar alıcılar da toplumların korkularını, öfkelerini, umutlarını ya da travmalarını tetikleyerek kolektif duygu dünyasını şekillendirmeye çalışıyorlar.
Böylelikle devletlerin davranışları “çıkar” kalıplarının dışına çıkarak kolektif hafızanın, kimlik algılarının ve duygusal ihtiyaçların da bir yansımasına dönüşüyor. Toplumların hafızası bireylerinkinden daha uzun ömürlü olduğundan kuşaklar geçse de unutulmayan yenilgiler, aşağılanmışlıklar, yitirilmiş topraklar, umutlar, mazide kalan “büyüklük” iddiaları bir yerlerde gizlenip, yeniden sahneye sürülecekleri günü bekliyorlar. Tam da bu yüzden dünyadaki politik ve sosyolojik iklim değişikliğini anlamak adına psikopolitik düzlemi de analize katmak oldukça önemli.
Duyguların jeopolitiği
Fransız siyaset bilimci Dominique Moïsi, 2009 yılında yayımladığı “Duyguların Jeopolitiği” (The Geopolitics of Emotion) adlı eserinde dünyayı üç temel duygu üzerinden yorumlayarak, belirleyici duyguların “korku, umut ve aşağılanma” olduğundan bahsediyordu. Moïsi, Batı’nın korkusunun lider statüsünü........